Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

14 listopada 2018

NR 103 (Listopad 2018)

Uczeń nadpobudliwy psychoruchowo
Metody ułatwiające funkcjonowanie w szkole

0 274

Uczniowie nadpobudliwi zawsze stanowili problem dla nauczycieli, jednak jeszcze całkiem niedawno, z uwagi na niski poziom świadomości, byli postrzegani jako niepotrafiące zachowywać się stosownie do sytuacji wiercipięty, niegrzeczne i źle wychowane. Od rodziców wymagano, by wykazali się determinacją we wprowadzaniu radykalnych rozwiązań wychowawczych.

ADHD jest zaburzeniem, które występuje w postaci nieadekwatnych do wieku deficytów uwagi, impulsywności, nadpobudliwości psychoruchowej, nieprzerwanie co najmniej sześć miesięcy. Nasilenie objawów w znacznym stopniu utrudnia funkcjonowanie w głównych obszarach życia. 
Problematyka związana z przyczynami zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi cieszy się ogromnym zainteresowaniem ze strony świata nauki. Mimo ciągłych poszukiwań badacze problemu nadal nie potrafią określić w pełni istoty ADHD. Różne źródła podają różne czynniki odpowiedzialne za to zaburzenie: przyczyny genetyczne i dziedziczne, konflikt serologiczny rodziców, czynniki mające swój początek w okresie prenatalnym i wpływające na patologię ciąży, nieprawidłowości w trakcie porodu.
Objawy występujące w tym zaburzeniu pojawiają się w trzech grupach: 

  • nadruchliwość, 
  • impulsywność,
  • zaburzenia koncentracji uwagi. 

Jaki jest uczeń z ADHD?

Oto charakterystyczne zachowania:

  • Ma trudności z koncentracją, powodujące, że bardzo szybko się rozprasza, nudzi.
  • Nie jest w stanie zapamiętać poleceń, zadań.
  • Nie potrafi zastosować się do instrukcji.
  • Organizowanie wszelkiego rodzaju zajęć sprawia mu problem.
  • Występuje u niego zaburzenie motoryki małej powodujące trudności we wkładaniu lub zdejmowaniu ubrania, nabywaniu umiejętności pływania, wykonywaniu zadań na lekcjach wychowania fizycznego.
  • Działa bez zastanowienia, pod wpływem emocji, impulsu, nie potrafi zahamować swojej reakcji.
  • Wyrywa się nieproszony do odpowiedzi, nie czeka na swoją kolej, przerywa rozmowę.
  • Jego wypowiedź ma formę „słowotoku”.
  • Swoje niezadowolenie manifestuje w sposób niekontrolowany.
  • Bardzo często zmienia zajęcia, nie kończąc rozpoczętej pracy.
  • Niemal przymusowo wykonuje niekontrolowane ruchy: wierci się, rusza nogą lub ręką, manipuluje przedmiotami. 
  • Wszelkie formy odpoczynku traktuje jako karę.
  • Hałasuje, nie potrafi zachować spokoju.
  • Biega, nie zważając na przeszkody.
  • W najmniej oczekiwanym momencie wstaje z miejsca i spaceruje po klasie.
  • Ma zmienne nastroje.
  • Mogą wystąpić u niego częściowe zaburzenie analizy wzrokowej, słuchowej i dotykowej oraz trudności w uczeniu się pisania, czytania i liczenia, nawet w przypadku mieszczącego się w normie poziomu inteligencji.
  • Ma trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu prawidłowych relacji.
  • Przejawiane przez niego zachowania w relacjach społecznych (np. popychanie, podszczypywanie, silne przytulanie) są nieakceptowane społecznie, co prowadzi do izolowania i wyśmiewania, a co za tym idzie – samotności ucznia.
  • Najczęściej ma słabą pozycję w grupie, ponieważ dąży do ustalania własnych zasad.
  • Nie potrafi przegrywać, jest ekstrawertyczny, może bywać natarczywy, starając się wszelkimi sposobami skoncentrować na sobie uwagę otoczenia.
  • Jest kreatywny, pomysłowy.

Nie zawsze jednak dzieci z ADHD są nadruchliwe. Jednym z typów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej jest tzw. ADD (ang. Attention Deficit Disorder) – oznacza to podtyp bez nadruchliwości, natomiast z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi. Ten podtyp dominuje u dziewcząt. 

Jaki jest uczeń z ADD?

Oto charakterystyczne zachowania:

  • Ma marzycielskie usposobienie.
  • Nie sprawia problemów związanych z nadruchliwością – jest spokojny.
  • Przez otoczenie jest postrzegany jako leniwy i niechętny do podejmowania działań.
  • Sprawia wrażenie powolnego, przebywającego we własnym świecie, stale zamyślonego, nieobecnego.
  • Ma poważne problemy z kontrolowaniem własnych myśli i skupieniem się na jednym wybranym bodźcu.
  • Ma trudności z organizacją, ciągle coś gubi, nie pamięta o terminach, umowach.
  • Może sprawiać wrażenie osoby cierpiącej na depresję.
  • Ogromną trudność sprawia mu koncentracja, wciąż się dekoncentruje.

W jaki sposób można ułatwić funkcjonowanie dziecka z ADHD w szkole?

W tabeli 1 przedstawiamy metody, techniki i narzędzia ułatwiające funkcjonowanie ucznia z ADHD w warunkach szkolnych1.
Nie ulega wątpliwości, że dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej odczuwa ciągły dyskomfort wynikający z braku zrozumienia ze strony otoczenia przy jednoczesnym braku zrozumienia świata przez samo dziecko. W związku z tym powinniśmy dołożyć wszelkich starań, by zrozumieć ucznia z ADHD i pomóc mu uporządkować świat, w którym żyje. 

Tabela 1. Metody, techniki i narzędzia ułatwiające funkcjonowanie dziecka z ADHD w warunkach szkolnych1
Metody, techniki, narzędzia Charakterystyka Obszar usprawniania, stymulacji
Parallel teaching

To równoległe, jednoczesne przekazywanie treści dydaktycznych i zasad zachowania na lekcji. W trakcie stosowania nauczania równoległego nauczyciel buduje aktywny kontakt z uczniami – zauważa i wspiera ich mocne strony, ale także w sposób świadomy pracuje nad trudnymi zachowaniami lub objawami (deficytami) uczniów. 
W tym modelu działania podstawowymi sposobami pracy powinny być:

  • stosowanie „opcji ułatwienia”, czyli specjalnych technik pracy z objawami np. ADHD, 
  • skuteczne wydawanie poleceń, 
  • chwalenie,
  • budowanie pozytywnej motywacji poprzez dostrzeganie pozytywów, stosowanie nagród, systemów żetonowych,
  • wzmacnianie zachowań prospołecznych, 
  • wprowadzanie jasnych zasad zachowania, 
  • wyciąganie stałych i sprawiedliwych konsekwencji.

Co trzeba wiedzieć?

  • W przypadku nauczania równoległego praca z dzieckiem jest zawsze pracą zespołową. Profesjonaliści wspierają się nawzajem i szukają u siebie pomocy. Istotny jest także jasno określony podział odpowiedzialności i kompetencji (co należy do wychowawcy, nauczyciela, pedagoga itp.). 
  • Objawy nie są winą dziecka, nauczyciela czy rodzica. Są problemem, nad którym trzeba nieustannie pracować. 
  • Uczeń z ADHD pracuje nierówno – jednego dnia może poradzić sobie z zadaniami, drugiego nie. 
  • Nie należy mylić objawów z lenistwem. 
  • Uczeń z ADHD stale wymaga wsparcia i pomocy. 
  • Trzeba wierzyć, że dziecko z ADHD może odnieść sukces szkolny
Wdrażanie do norm i zasad społecznych
Techniki „inwestycyjne”

Pierwszą linią pomocy uczniom z ADHD są metody przebudowania środowiska klasowego i szkolnego. Są one szybkie do wprowadzenia i dają długotrwałe korzyści. 
Kluczowe znaczenie może mieć posadzenie dziecka w klasie: z daleka od okna, blisko nauczyciela, z dala od kolegi, z którym rozmawia, w jednej z pierwszych ławek, obok spokojnych uczniów.
Badania naukowe wykazały, że dzieci z ADHD pracują gorzej, gdy siedzą w grupie wokół stołu, niż gdy są posadzone w ławkach ustawionych klasycznie. Z drugiej strony warto pamiętać, że przy klasycznym ustawieniu ławek nie każdemu dziecku poświęcamy tyle samo uwagi.

Istotne jest usunięcie sprzed oczu dzieci bodźców rozpraszających, np.:

  • ściana wokół tablicy powinna być pusta i gładka, 
  • tablica powinna być dobrze wytarta, nie powinno być na niej więcej niż 40 słów,
  • wszelkie kolorowe plansze, akwaria powinny znajdować się za plecami dzieci, 
  • okno powinno zostać zamknięte i zasłonięte, gdy na boisku odbywają się zajęcia, 
  • choinka bez migoczących lampek powinna stać na końcu sali, 
  • warto unikać rozpraszających elementów stroju, np. kolorowych naszyjników, ozdobnych zwisających kolczyków itp.
Koncentracja uwagi, skupienie
Techniki „minutowe” Co trzeba zrobić?
  • Przed rozpoczęciem lekcji poproś ucznia z ADHD o uporządkowanie miejsca pracy.
  • Dopilnuj, aby na ławce pozostały tylko trzy potrzebne przedmioty (np. zeszyt, długopis, książka).
  • Podziel zadania na mniejsze fragmenty. Dzieci z ADHD gorzej sobie radzą z długimi zadaniami, dlatego lepiej dać im kilka krótkich zadań niż jedno długie. 
  • Dzielenie sprawdzianu na etapy: 
    • Kartka z zadaniem 1 > Sprawdź zadanie 1 > Spacer do końca korytarza;
    • Kartka z zadaniem 2 > Sprawdź zadanie 2 > Wytarcie tablicy;
    • Kartka z zadaniem 3 > Sprawdź zadanie 3 > Zakończ podziękowaniem;
    • Każde zadanie z klasówki przekazuj na oddzielnej kartce.
  • Wiersz do nauczenia się na pamięć podziel na zwrotki, by dziecko uczyło się kolejno każdej zwrotki.
  • Ustal przerwy w pracy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy