Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

26 czerwca 2018

NR 99 (Maj 2018)

Wakacje - czas beztroski czy zagrożenia?

283

Za niespełna osiem tygodni ostatni dzwonek oznajmi, że nadszedł czas uczniowskiej laby, odpoczynku i beztroskiej zabawy. Okres ten szczególnie sprzyja nawiązywaniu nowych znajomości, próbowaniu nieznanych dotąd rzeczy, często niebezpiecznych, które mogą wpłynąć na całe dalsze życie młodych ludzi. Naszym zadaniem jest uświadamiać podopiecznym, czego powinni się wystrzegać, a jakie zachowania nie zakłócą beztroskiego wypoczynku.

Wakacyjna atmosfera dostarcza mnóstwo radości, ale niesie również szereg zagrożeń, na które szczególnie należy zwracać uczniom uwagę, tym bardziej że ich wiedza i świadomość w tym zakresie nie zawsze okazują się wystarczające. Chociaż od lat są poddawani szkolnym oddziaływaniom wychowawczo-profilaktycznym, to często bagatelizują zagrożenia, jakie niesie ze sobą wakacyjne rozluźnienie i wolność od uczniowskich obowiązków. Paradoksalnie jedną z przyczyn tego, na co są narażeni, jest zbyt duża ilość wolnego czasu. Z nudów przychodzą uczniom do głowy pomysły nie z tej ziemi. Otwartość na świat i nowe doznania, presja rówieśników, niezaspokojona potrzeba bycia akceptowanym i lubianym sprawiają, że młodzi ludzie tracą czujność, podejmują ryzykowne decyzje, wplątują się w poważne kłopoty, przekraczając nie tylko granice przyzwoitości, ale i prawa. To rodzi kolejne konsekwencje – te związane z uszczerbkiem na zdrowiu fizycznym i psychicznym, a nawet z utratą życia. 
Dlatego tak ważne jest, aby nie odpuszczać tematyki osobistego bezpieczeństwa w czasie wakacji letnich, a wręcz podejmować ją tak często, jak tylko się da:

  • w czasie zajęć dydaktycznych i pozalekcyjnych, w trakcie klasowych i szkolnych debat, indywidualnych rozmów z uczniami oraz spotkań z rodzicami;
  • informować, ostrzegać, uświadamiać i edukować, ale nie straszyć;
  • kształtować w uczniach postawy pozwalające unikać niebezpieczeństw, uczyć rozwagi, samodzielności i odpowiedzialności za siebie, dokonywane wybory i podejmowane decyzje, rozwijać umiejętności bezpiecznego zachowania w trudnych sytuacjach, także właściwego reagowania na krzywdę innych, otwartego zwracania się o pomoc. 

Inicjatyw, które mają to bezpieczeństwo zwiększać, nigdy nie jest za wiele. W ich realizacji warto współpracować ze środowiskiem lokalnym, pracownikami policji, straży miejskiej, straży pożarnej i straży wodnej. Te instytucje od lat wspomagają placówki oświatowe, proponując zajęcia, których celem jest m.in.:

  • nauczenie uczniów właściwego reagowania na sytuacje zagrażające ich bezpieczeństwu, 
  • kształtowanie postaw prospołecznych, 
  • wyrobienie czujności wobec sytuacji nowych i nieznanych, 
  • budowanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach opartych na manipulacji i fałszu, 
  • rozwijanie umiejętności poprawnego reagowania na zdarzenia wymagające interwencji odpowiednich służb,
  • kształtowanie odpowiedzialnych zachowań podczas zabaw.

Wakacyjne pokusy nastolatków

Nie ulega wątpliwości, że potrzeba szczegółowego informowania dzieci i młodzieży szkolnej o konieczności przestrzegania zasad bezpieczeństwa podczas wypoczynku wakacyjnego jest priorytetem na najbliższe tygodnie. Wszak wakacje to egzamin z odpowiedzialności nie tylko dla naszych podopiecznych, ale i dla nas, ich nauczycieli i rodziców. 
Zagrożeń wakacyjnych jest coraz więcej i nie da się całkowicie ich wyeliminować, ale można i trzeba je ograniczać. Każdego roku zwiększa się bowiem udział dzieci i młodzieży w nieszczęśliwych zdarzeniach wynikających z nieuwagi, bezmyślności i brawury, czyli w:
wypadkach komunikacyjnych (przebieganie przez jezdnię, jazda rowerem, skuterem czy samochodem pod wpływem alkoholu lub dopalaczy), 
wypadkach związanych z wodą (tragiczne w skutkach skoki na główkę, utonięcia),
popełnianych czynach, które są zabronione prawem.

O czym więc – poza uświadamianiem zasad bezpieczeństwa obowiązujących na drogach, w górach, w lesie, nad morzem i w czasie rolniczych prac polowych – rozmawiać z uczniami? Na jakie zagrożenia uczulać nastolatków, którzy mają podczas wakacji więcej swobody i mniej opieki dorosłych? Oto kilka propozycji, które warto wziąć pod uwagę, oczywiście uwzględniając wiek i poziom edukacji rozmówców.

  • Ucieczki z domu 

Z policyjnych statystyk wynika, że rocznie z domu ucieka prawie 5 tys. nieletnich, najczęściej właśnie w czasie wakacji. Sama ucieczka dla nieletniego nie wiąże się z żadnymi kłopotami prawnymi, jednak najczęściej wtedy są popełniane pierwsze przestępstwa. Na tzw. gigancie młodzi ludzie kradną, prostytuują się, próbują alkoholu, narkotyków, przystępują do sekt. Przyczyny tego rodzaju kroków są bardzo różne: od konfliktu z rodzicami, przez nieszczęśliwą miłość, chęć przeżycia przygody, np. z osobą poznaną w Internecie (jest to szczególnie niebezpieczne, ponieważ nigdy nie wiadomo, jaka jest jej intencja), wpływ grupy rówieśniczej, do prób zamanifestowania rodzicom innych problemów rodzinnych i osobistych. Decydując się na ucieczkę – a bywa, że lato „na gigancie” spędzają już nawet dzieci poniżej 10. roku życia – nastolatki nie myślą o konsekwencjach takiego zachowania, o takich rzeczach jak brak pieniędzy czy nawet bezdomność. Jedyną drogą do zdobycia pieniędzy czy jedzenia nierzadko stają się kradzieże. Najgorzej, gdy uciekinier spotka ludzi, którzy za udzielenie pomocy wciągają do grup przestępczych, wykorzystują seksualnie, werbują do agencji towarzyskich i domów publicznych. Zdarza się też, że dzieci wyjeżdżają bez wiedzy rodziców na koncerty i festiwale, czyli w miejsca, gdzie mogą spotkać wielu podobnych sobie nastolatków. Jednak kiedy taka impreza się kończy, szybko odkrywają, że dalsze życie poza domem nie jest ani przyjemne, ani emocjonujące. Ucieczka z domu, bez względu na jej powód, to zazwyczaj początek poważnych kłopotów. Trzeba jasno o tym mówić uczniom.

  • Używki (papierosy, alkohol, narkotyki, dopalacze)

Nastolatkom nie jest łatwo ustrzec się przed nimi. Znajomi częstują papierosami, piwem, skrętem, dopalaczem i trzeba rzeczywiście silnej woli, aby nie ulec pokusie. „Wszyscy palą czy piją, to i ja mogę spróbować, przecież się nie uzależnię” – myśli wielu uczniów. Zgodzić się jest łatwiej, niż odmówić, bo do tego potrzeba odwagi cywilnej. Trzeba więc rozmawiać z uczniami o tym, że używki wszelkiego typu zaburzają ocenę sytuacji i co w związku z tym może im grozić.

Konsekwencje stosowania używek

  • Użycie ich przez młodą osobę może spowodować wyłączenie możliwości kierowania swoim zachowaniem. 
  • Osoba będąca pod wpływem środków psychoaktywnych może wdać się w ostrą bójkę, stać się ofiarą przestępstwa o podłożu seksualnym, łatwą ofiarą kradzieży lub ofiarą wypadku komunikacyjnego.
  • Osoba ta sama może stać się sprawcą powyższych czynów.
  • Ryzykowne zachowania seksualne 

Z badań prof. Zbigniewa Izdebskiego wynika, że najwięcej inicjacji seksualnych u polskiej młodzieży przypada na dwa okresy w roku: ferie zimowe oraz wakacje letnie. Młodzież ma wtedy dużo wolnego czasu, często dysponuje również „wolną chatą” lub wyjeżdża z domu. Tym samym jest bardziej narażona na niechciane, nieprzemyślane i przypadkowe kontakty seksualne, mające często negatywne konsekwencje: niepokój i lęki związane z niechcianą, nieplanowaną ciążą, choroby przenoszone drogą płciową, poczucie winy, zawodu i wykorzystania, kłopoty z zaufaniem do ludzi. Z tym problemem łączy się też kwestia tzw. pigułki gwałtu, która może zostać wrzucona do napoju podczas dyskoteki lub spotkania towarzyskiego. Osoba spożywająca napój z takim środkiem nie zdaje sobie sprawy, że pod jego wpływem może na pewien czas stracić kontrolę nad sobą i swoim zachowaniem, a wtedy może dojść do wielu czynności zabronionych prawem, takich jak gwałt lub inne czynności o charakterze seksualnym wykonane wbrew jej woli. 

Mając na uwadze tego rodzaju zagrożenia, trzeba zwracać uczniom uwagę na następujące fakty:

  • W czasie wakacji młodzi ludzie często się zakochują i są to nierzadko ich pierwsze miłości i fascynacje; tymczasem taka pierwsza miłość bywa przelotna, tragiczna, nieodwzajemniona.
  • Seksualność należy traktować jako składową rozwoju naszej osobowości; należy łączyć seksualność z uczuciami, wnosić do niej swoją wrażliwość i delikatność.
  • Ważna jest asertywność seksualna, która polega nie tylko na tym, żeby powiedzieć „nie” potencjalnemu partnerowi, lecz także na tym, aby bronić swoich racji i wartości w relacji z rówieśnikami, np. własnych zasad i decyzji o wstrzemięźliwości seksualnej.
  • Należy być ostrożnym i nie dawać się zwieść pozorom. Trzeba uczulać uczniów, że przykładowo nie każdy miły, przystojny i imponujący poetycką wrażliwością młody mężczyzna ma dobre zamiary lub jest wolny od chorób wenerycznych czy wirusa HIV/AIDS.
  • Pigułka gwałt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy