Jak wykorzystać moc grupy rówieśniczej we wspieraniu zdrowia psychicznegouczniów?

Relacje i emocje

Na gruncie psychologii pozytywnej jednym z ważniejszych czynników wspomagających dobrostan psychiczny człowieka jest doświadczanie pozytywnych stanów emocjonalnych dzięki wsparciu społecznemu, które na ogół rozumiane jest jako korzystanie z relacji w celu uzyskania pomocy w sytuacjach trudnych dla danej osoby. Poznajcie siłę wsparcia grupy rówieśników i nauczcie się korzystać z jej mocy.

Od dawna wiadomo, że ludzie funkcjonujący w rozwiniętej sieci wsparcia, otoczeni bliskimi osobami, rodziną, przyjaciółmi, sąsiadami, przynależący do różnych wspólnot czy grup powiązanych więziami emocjonalnymi, wspólnotą zainteresowań i poglądów lepiej radzą sobie w trudnych sytuacjach życiowych, z doświadczaną frustracją i stresem, stąd też są mniej obciążeni negatywnymi konsekwencjami ich doświadczania, a więc i mniej zagrożeni rozwojowo i społecznie.
W zależności od okoliczności oraz przeżywanych spraw i trudności psychologowie wyróżniają kilka rodzajów wsparcia społecznego1:

Wsparcie emocjonalne 
Polega na tworzeniu takich relacji między dawcą a biorcą, by biorca uwalniał się od napięć, obaw i wszelkich negatywnych uczuć, które wiążą się z trudnymi dla niego sytuacjami. Można to osiągnąć przez okazanie troski, zrozumienia i akceptacji, ale również poprzez zachętę, doping emocjonalny oraz okazywanie uznania dla choćby najdrobniejszych osiągnięć. W efekcie uzyskuje się także podwyższenie samooceny i poczucia własnej wartości.

Wsparcie informacyjne 
Polega na wymianie informacji, które sprzyjają lepszemu zrozumieniu sytuacji; to dzielenie się doświadczeniami i skutecznymi sposobami radzenia sobie z problemem poprzez odnoszenie się do przykładów własnych bądź bliskich dla osoby wspieranej.

Wsparcie oceniające 
Polega na ocenie działań osobistych oraz dostarczeniu informacji zwrotnej.

Wsparcie motywujące
Jego zadaniem jest zachęcanie do wytrwania w wysiłkach i trudach zmierzających do rozwiązania problemu.

Wsparcie w rozwoju
To ogólne wyrównywanie szans w zakresie nie tylko nauki, ale również wypoczynku i wszelakiej aktywności.

Wsparcie ponaglające
To szybkie podawanie gotowych rozwiązań osobie wspieranej.

POLECAMY

Szkoła miejscem udzielania uczniom wsparcia przez grupę

Od dawna wiadomo, że wsparcia społecznego udziela dzieciom i młodzieży głównie grupa rówieśnicza powstała naturalnie, na gruncie towarzysko-koleżeńskim. Dzieje się tak na skutek deficytu wsparcia ze strony pokolenia dorosłych, które coraz częściej przestaje być postrzegane jako wspierające. W kontekście ochrony zdrowia psychicznego uczniów szczególnego znaczenia nabierają więc „formacje pomocowe” wyraźnie nastawione na działania zorientowane na udzielanie w szkole wsparcia przez grupę. Mam tu na myśli inicjatywy, które z jednej strony powiązane są z obszarem pomocy psychologiczno-pedagogicznej, choć nie stanowią obowiązującej obecnie jej formy, jak i stanowią sposób realizowania programu wychowawczo-profilaktycznego, np. poprzez psychoedukację. Twierdzę z pełną świadomością, że jak zwykle wszystko zależeć będzie od dorosłych, czyli od:

  • gotowości nauczycieli, wychowawców i specjalistów szkolnych do tworzenia i prowadzenia takich grup rówieśniczych,
  • umiejętności kreowania w nich atmosfery, która daje poczucie bezpieczeństwa psychicznego każdemu z jej uczestników,
  • systematycznego, cierpliwego aranżowania sytuacji sprzyjających tworzeniu się wspólnotowych więzi społecznych oraz nabywaniu umiejętności udzielania innym wsparcia emocjonalnego. 

Wsparcie klasy szkolnej i rola wychowawcy

Podstawową grupą wsparcia dla każdego ucznia powinna być jego szkolna klasa – grupa formalna, która dzięki mądrym, konsekwentnym działaniom swego wychowawcy przekształca się we wspólnotę opartą na wzajemnym zrozumieniu i szacunku, w której każdy zajmuje należne mu miejsce, czuje się akceptowany i ceniony, w której dominują przyjazne relacje społeczne, a nieporozumienia, sprzeczki i konflikty rozstrzygane są na drodze dialogu i negocjacji przy udziale nauczyciela, który potrafi wnikliwie wyjaśnić powstałe sytuacje trudne.
Ważną rolę w kształtowaniu wspólnoty klasowej odgrywają organizowane przez wychowawcę zajęcia ukierunkowane na stałe wzajemne poznawanie się uczniów, wzmacnianie poczucia wartości każdego z nich, nabywanie umiejętności dostrzegania i rozpoznawania emocji własnych i innych ludzi, wyrażania emocji, komunikowania się oraz na tworzenie okazji do nawiązywania pozytywnych relacji koleżeńskich, do działania w zespole i współdziałania z innymi. Zajęcia te powinny być organizowane przez cały etap edukacyjny w ramach lekcji wychowawczych, np. dwa razy w miesiącu, w ścisłej współpracy z pedagogiem lub psychologiem szkolnym. W zależności od etapu rozwoju grupy zajęcia mogą się koncentrować wokół tematów o charakterze psychoedukacyjnym, a ich tematy przykładowo mogą brzmieć tak: Tworzymy grupę, Potrafimy się komunikować, Jesteśmy niepowtarzalni, Nasze emocje i uczucia, Uczymy się być empatyczni, Uczymy się być asertywni czy Radzimy sobie z uczuciem złości. Badania dowodzą, że takie właśnie lekcje wychowawcze, prowadzone metodami aktywizującymi (praca w kręgu i w małych zespołach, odgrywanie scenek, gry i zabawy grupowe, dyskusja, aktywność plastyczna, elementy dramy, niedokończone zdania czy burza mózgów), umożliwiają uczniom gromadzenie pozytywnych doświadczeń społecznych w grupie klasowej, której siłą jest udzielanie sobie wsparcia emocjonalnego.

Wsparcie podczas zajęć socjoterapeutycznych z grupą

Od ponad czterech lat nie ma w szkołach zajęć socjoterapeutycznych. Zamiast tej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej wprowadzono zajęcia rozwijające umiejętności emocjonalno-społeczne, które mają raczej charakter zajęć psychoedukacyjnych. Nie oznacza to jednak zakazu prowadzenia w szkole czy placówce klasycznych grup socjoterapeutycznych. Tym bardziej, że socjoterapia to nic innego jak terapia grupą. Nie jest to jednak przypadkowa grupa, prowadzona w dowolny sposób. Tutaj bowiem socjoterapeuta odpowiada za skrupulatny, celowy dobór członków grupy socjoterapeutycznej, tak aby stworzyć jak najbardziej „korygujące” środowisko. Głównym celem socjoterapii jest zmiana sądów urazowych – negatywnego postrzegania siebie poprzez generowanie sytuacji korygujących, dzięki którym uczeń może doświadczać siebie w innej roli. Jego funkcjonowanie rozpatrywane jest w czterech obszarach: jego stosunku do rówieśników, do dorosłych, do zadania oraz do samego siebie. Na tych płaszczyznach poszukuje się trudności w jego funkcjonowaniu, często wynikających z wcześniejszych doświadczeń. Doznawane w przeszłości bądź aktualnie trudne stany emocjonalne, niezaspokajanie potrzeb czy niewystarczające kontakty z bliskimi sprzyjają budowaniu się wspomnianych wcześniej sądów urazowych. 
Terapeutyczną rolą zajęć socjoterapeutycznych jest organizowanie doświadczeń korekcyjnych mających na celu budowanie nowej historii uczenia się. „Zawsze”, „nigdy”, „nic” zmieniają się na „czasami”, „niekiedy”, „niektórzy”. Baza dobrych doświadczeń uczy dziecko nowej formy zachowania – opartej na otwartości, zaufaniu, komunikowaniu swoich potrzeb. To wszystko może odbyć się jedynie w grupie, która nie będzie potwierdzać wyobrażeń dziecka. Dzięki terapeutycznej mocy grupy dziecko może przebudować obraz samego siebie, dostrzec swoje mocne strony i wykorzystać je w wielu sytuacjach społecznych.

Wsparcie w ramach rówieśniczej grupy pomocowej

W naszych szkołach rzadko spotyka się młodzieżową grupę wsparcia, zwaną też grupą wzajemnej pomocy. A szkoda, bo celem tej grupy jest zapewnienie wzajemnego wsparcia w radzeniu sobie z problemami oraz doskonalenie psycho...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy