Dołącz do czytelników
Brak wyników

Promocja i profilaktyka zdrowia psychicznego

5 grudnia 2019

NR 113 (Grudzień 2019)

Rozwijanie rezyliencji u uczniów

125

Rezyliencja to dynamiczny proces warunkowany poprzez indywidualne kompetencje, czynniki i zdolności, które wpływają na dobrostan psychiczny; to umiejętność pokonywania przeciwności losu oraz elastyczność przystosowania się do niełatwych warunków życiowych. Termin ten jest używany naprzemiennie z określeniem „odporność” lub „sprężystość psychiczna”. Osoba posiadająca wysoką odporność doskonale radzi sobie ze stresem oraz dużo szybciej dochodzi do równowagi po traumatycznych wydarzeniach.

Analizując literaturę przedmiotu, można wskazać szereg właściwości powiązanych z odpornością psychiczną dzieci i młodzieży. Jako szczególnie wyróżniające się należy wskazać te, które stopniowo ujawniają się w przestrzeni życiowej na poszczególnych etapach rozwoju: wysoka sprawność procesów poznawczych, autonomia, androgyniczność (czyli łączenie w sobie cech kobiecych i męskich, co ułatwia radzenie sobie w trudnych sytuacjach), społeczne kompetencje, wewnętrzne poczucie kontroli.

Jaki jest uczeń posiadający wysoki stopień rezyliencji? 

  • Podchodzi do trudności w sposób proaktywny.
  • Ma silne poczucie sprawstwa i podmiotowości, autoskuteczności, dzięki czemu osiąga pozytywne zmiany.
  • Sprawia wrażenie posłusznego.
  • Potrafi zjednywać sobie innych. 
  • Angażuje się w działalność charytatywną. 
  • Bez problemu nawiązuje i podtrzymuje relacje społeczne.
  • Ma wielu przyjaciół.
  • Może liczyć na pomoc innych, chętnie też udziela swojego wsparcia.
  • Ma bardzo wysoki poziom kompetencji emocjonalnych.
  • Ma poczucie humoru.
  • Bez problemu akceptuje życiowe wyzwania i stara się im za wszelką cenę sprostać, nawet w sytuacji trudności czy zakłóceń.
  • Ma poczucie kontroli nad własnym życiem.
  • Nie chowa głowy w piasek, ale koncentruje się na zadaniu.
  • Ufa sobie i innym.
  • Jego wewnętrzny i zewnętrzny świat pozostaje w pełnej harmonii.
  • Zna swoją wartość.

Nie ulega wątpliwości, że nauczyciele mają ogromny wpływ na funkcjonowanie ucznia, a nawet na kwestie związane z ich postrzeganiem samych siebie i poczuciem własnej wartości. Rezyliencja kształtowana jest również w szkole, dlatego ważne jest, by było to miejsce wspierające dziecko, dające mu szansę na odniesienie sukcesu i angażujące je w aktywność oraz dające możliwość decyzyjności, zabierania głosu w ważnych sprawach dzięki autoefektywności i kontroli nad własnym życiem. Warto podkreślić, że wdrażając i motywując ucznia do podejmowania zadań na miarę jego możliwości, pedagog kształtuje w nim zaufanie do własnych umiejętności, a także samodzielność. Ponadto ważne jest, aby nauczyciel na bieżąco monitorował, jak uczniowie radzą sobie ze stresem, czy ma on wpływ na zdrowie, zachowania, myśli oraz emocje uczniów; aby nauczyciel nakładał obowiązki adekwatne do możliwości dzieci, edukował w zakresie sposobów radzenia sobie ze stresem, a także wspierał inicjatywy uczniów, ich aktywności prospołeczne. Jak powszechnie wiadomo, zdrowie fizyczne i psychiczne stanowią jedność, dlatego niezmiernie ważnym elementem, na który powinien zwrócić uwagę nauczyciel, jest motywowanie uczniów do dbałości o własne ciało i sferę fizyczną. W tabeli przedstawiamy przykładowe ćwiczenia, które można wykorzystać podczas przerwy, zajęć wychowawczych lub indywidualnych mających na celu rozwój rezyliencji u dzieci i młodzieży. 

Wskazówki dla nauczyciela

  • Naucz uczniów identyfikować własne uczucia (poszerz ich słownik uczuć – szczęśliwy, zazdrosny, nerwowy, zły, zdenerwowany).
  • Zachęć uczniów do wyrażenia włas-
  • nych uczuć za pomocą rysunków, kukiełek, odgrywania ról, pisania dzienników (w zależności od etapu rozwoju uczniów).
  • Użyj historii do zilustrowania trudnych problemów (odpowiednio do umiejętności pisarskich uczniów). 
  • Użyj przykładowego scenariusza do odegrania scenek lub zabaw kukiełkami, poruszającego temat zmiany lub straty bliskiej osoby w życiu. 
  • Naucz uczniów identyfikować wczesne sygnały ostrzegawcze związane ze stresem i odczuwaniem dyskomfortu. 
  • Naucz uczniów technik relaksacyjnych.
  • Wesprzyj się grami uczącymi współpracy i umiejętności grupowych. 
  • Wykorzystaj systemy wsparcia. 
  • Nie pozwalaj na wyzwiska i dokuczanie oraz wyjaśnij, dlaczego nie jest to dopuszczalne.
  • Wspieraj i popraw umiejętności komunikacyjne uczniów i ich zdolności wyrażania uczuć oraz słuchania innych.
  • Mobilizuj uczniów do wyboru pozytywnych relacji z innymi, radzenia sobie z odrzuceniem i samotnością. 
  • Naucz uczniów możliwych dróg rozpoznawania i rozwiązywania konfliktów (znajdowania rozwiązań, rozwiązywania problemów, pomagania innym).
  Uwagi organizacyjne Przebieg
Ćwiczenie Dziennik przyjemności 
  • Potrzebne materiały: arkusz dziennika
  • Forma pracy: indywidualna 

Uczniowie uzupełniają przez cały miesiąc dziennik, a następnie wskazują elementy, które były dla nich najprzyjemniejsze i za nie dziękują.

Rodzaj przyjemności Opis  Data
Przyjemność zmysłowa (czyli dotycząca wzroku, słuchu, smaku, zapachu, dotyku, węchu)    
Przyjemność umysłowa     
Przyjemność emocjonalna     
Przyjemność towarzyska     

 

Reżyser
  • Potrzebne materiały: kartki, długopis
  • Forma pracy: indywidualna 
Polecenie:
Wyobraź sobie, że jesteś reżyserem, opisz na kartce punkt po punkcie czarny scenariusz związany ze stresującą dla ciebie sytuacją, z czymś, czego się boisz, co napawa cię lękiem. Kolejno na innej kartce napisz jeszcze czarniejszy scenariusz, wskaż dodatkowe komplikacje, trudności, przerażające rzeczy. Takie coraz czarniejsze scenariusze stwórz jeszcze trzy razy. Piąty 
z kolei i ostatni ma być najgorszą z możliwych wizji. Teraz weź kartkę i napisz pozytywny scenariusz, czyli opisz sytuację widzianą przez różowe okulary, zakończoną idealnym rozwiązaniem, bez przeszkód i trudności. Kolejno na innej kartce napisz scenariusz jeszcze bardziej idealny, znów tworząc pięć oddzielnych niezwykle pozytywnych scenariuszy. Ostatni powinien być najbardziej pozytywny ze wszystkich. Teraz przeczytaj wszystkie scenariusze w kolejności, w jakiej je utworzyłaś/utworzyłeś. Zastanów się, które są najbardziej prawdopodobne.
Walizka pełna rozwiązań
  • Potrzebne materiały: teczka, materiały zdobnicze, klej, mazaki 
  • Forma pracy: indywidualna lub zespołowa
Uczniowie wykonują lapbooka w postaci walizki, w środku wpisują różne problemy, trudności, które mogą pojawić się w ich życiu, oraz ewentualne rozwiązania. 
Przykłady:
Gdy jestem smutna/smutny, zmartwiona/zmartwiony lub przestraszona/przestraszony, mogę:
  1. Porozmawiać z rodzicami.
  2. Poprosić o wsparcie zaufaną osobę.
  3. Zastanowić si...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy