Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie psychiczne uczniów

2 kwietnia 2021

NR 123 (Kwiecień 2021)

Szkolny program ochrony zdrowia psychicznego – część 3. Zawartość merytoryczna

6

Jaka powinna być zawartość merytoryczna programu ochrony zdrowia psychicznego uczniów? Jakim standardom wynikającym ze współczesnej wiedzy medyczno-psychologicznej oraz rzeczywistym potrzebom adresatów musi odpowiadać? Jaka wreszcie powinna być struktura owego programu?

Problematyka zdrowia psychicznego człowieka, kształtowanie zachowań i stylów życia korzystnych dla tegoż zdrowia, w tym rozwijanie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach zagrażających dobrostanowi psychicznemu, uwzględniona jest w pewnym zakresie:

POLECAMY

  • w ramach edukacji zdrowotnej w podstawie programowej kształcenia ogólnego na każdym etapie edukacji;
  • w programie wychowawczo-profilaktycznym szkoły, często jako oddzielny moduł programowy. 

Wielce istotnym jest, by zawartość merytoryczna programu ochrony zdrowia psychicznego uczniów odpowiadała standardom wynikającym ze współczesnej wiedzy medyczno-psychologicznej oraz rzeczywistym potrzebom adresatów. Nie bez znaczenia jest także jego poprawność strukturalna.
 

Treści edukacji zdrowotnej, zawarte w programie wychowawczo-profilaktycznym, przewidziane są do realizacji w ramach godzin do dyspozycji wychowawcy, jak również w zakresie poszczególnych przedmiotów szkolnych w zależności od tematyki (art. 4 pkt 24 ustawy Prawo oświatowe).
Podejmowanie działań z zakresu profilaktyki uzależnień i innych problemów dzieci i młodzieży przewidziane jest jako zadanie pedagoga i psychologa szkolnego (§ 24 pkt 4 rozporządzenia MEN w sprawie organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej).


Zgodnie z przyjętą koncepcją zdrowia psychicznego oraz strategią Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2021–2025 najważniejszymi kierunkami działań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego w szkole winno być:

  1. Kształtowanie u uczniów odpowiednich umiejętności i kompetencji, takich jak: zdolność do doświadczania i wyrażania emocji, pozytywna samoocena, szacunek dla innych, głębokie poczucie bezpieczeństwa, zaufanie do siebie i świata, zdolność do konstruktywnego rozwiązywania problemów, funkcjonowania w rodzinie, grupie rówieśniczej, szkole i społeczności, zdolność do inicjowania i podtrzymywania głębszych relacji (przyjaźń, miłość) oraz uczenia się funkcjonowania w świecie w sposób produktywny.
  2. Podejmowanie specjalnych działań indywidualnych skoncentrowanych na rozwiązywaniu konkretnych problemów, czyli diagnoza, wsparcie i wczesna interwencja, prowadzone przez pedagoga i psychologa szkolnego, przy współudziale nauczycieli pracujących z danym uczniem.
  3. Wyposażenie nauczycieli i rodziców w wiedzę i umiejętności chroniące dzieci i młodzież przed rozwojem problemów i zaburzeń w obszarze zdrowia psychicznego.

Te trzy kierunki działań należy zawsze mieć na uwadze przy opracowywaniu programu ochrony zdrowia psychicznego uczniów. Szczególnie w tym roku szkolnym i kilku najbliższych, albowiem nasilająca się epidemia wirusa SARS-CoV-2 i wprowadzane obostrzenia wyłączyły dzieci i młodzież z dotychczasowego, znanego im normalnego funkcjonowania, narażając na wiele sytuacji trudnych życiowo i emocjonalnie.

Ważne!

Program ochrony zdrowia psychicznego uczniów powinien: 

  • mieć charakter stałych, długofalowych oddziaływań, możliwych do realizacji w codziennym kontakcie z uczniami – co powinno przynieść pożądane efekty;
  • być dostosowany do potrzeb i problemów uczniów;
  • dotyczyć zagadnień występujących w szkole oraz zagrożeń, które mogą zakłócić dobrostan psychiczny uczniów, a tym samym prawidłowy rozwój ich osobowości. 


Elementy wchodzące w skład programu 

  • Wstęp 
    W skrócie należy zasygnalizować w nim ważność zdrowia psychicznego jako warunku optymalnego rozwoju dzieci i młodzieży, efektywnego uczenia się i samodzielnego radzenia sobie w dorosłości, jak również wpływ dzieciństwa i młodości na zdrowie psychiczne człowieka w przyszłości, wskazując także rolę szkoły w ochronie zdrowia psychicznego uczniów.
     
  • Adresaci programu wraz z oszacowaniem ich potrzeb 
    Trzeba dokonać zwięzłego opisu problemu, jakim jest zagrożenie zdrowia psychicznego uczniów w tej konkretnej placówce, ze wskazaniem zdiagnozowanych:
  • zagrożeń związanych ze środowiskiem szkolno-rówieśniczym, w tym: agresja fizyczna, werbalna i psychiczna, kradzieże, wymuszenia, naruszenia przestrzeni osobistej oraz wolności do przemieszczania się, rozpuszczanie plotek, bezpodstawne oskarżenia, brak akceptacji ze strony rówieśników, wykluczenie z grupy towarzyskiej oraz inne formy ograniczania, typu: izolowanie „biedniejszych” albo bardziej zaniedbanych uczniów z towarzystwa, przy jednoczesnym braku aktywnego prześladowania. Także wysoka presja środowiska szkolnego w kwestii osiągania rezultatów szkolnych, kiepski klimat, wprowadzający atmosferę niezdrowej rywalizacji lub walki o „przychylność” nauczycieli, nadmierny rygoryzm pedagogów, forsowanie przez nich postawy karnej, piętnującej każde zachowanie, brak przestrzeni wyznaczonej na relaks, zabawę itd.;
  • zagrożeń wynikających z sytuacji w życiu rodzinnym uczniów, jak: przemoc domowa, konflikt między rodzeństwem, konflikt między rodzicami, brak zainteresowania ze strony rodziców, brak właściwego nadzoru, niezaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka, nadmierne oczekiwania i odpowiedzialności itd.
     
  • Sformułowanie celów programu 
    Tutaj można posiłkować się ww. kierunkami działań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego w szkole, pamiętając, że cel główny dostarcza odpowiedzi na pytanie, jaki jest oczekiwany efekt końcowy realizacji programu, co można ująć np. w dwóch punktach, jako:
  • Wyposażenie uczniów, nauczycieli i rodziców w wiedzę i umiejętności chroniące dzieci i młodzież przed rozwojem problemów w obszarze zdrowia psychicznego i zaburzeń zdrowia. 
  • Zapobieżenie samotności dziecka i młodego człowieka w rozwiązywaniu problemów i trudności, na jakie napotyka, z którymi się boryka.

Natomiast cele szczegółowe mają określać sposoby – ale nie metody i formy – osiągnięcia celu głównego. Powinny zatem odpowiadać rozpoznanym zagrożeniom i obszarom problemowym w tej konkretnej, a nie innej społeczności szkolnej. Przykładowo, jeśli zdiagnozowanym problemem jest niski poziom wiedzy uczniów w zakresie zdrowia psychicznego, to celem winno być pogłębianie wiedzy o zdrowiu psychicznym. Gdy są nim kłótnie między uczniami, to za cel można przyjąć poprawę relacji rówieśniczych, a gdy zbyt częste wybuchy uczniowskich złości – celem winna być poprawa umiejętności radzenia sobie z negatywnymi emocjami. Celem szczegółowym może być też np. wzrost umiejętności komunikacyjnych, w tym asertywności, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Trzeba jednak pamiętać, że każdy cel formułowany w programie musi być osiągalny i mierzalny zgodnie z zasadą SMART:

  • Specyficzny – oznacza, że cel musi być sformułowany precyzyjnie, konkretnie i szczegółowo oraz w jasny sposób, by nie było wątpliwości, do czego zmierza. 
  • Mierzalny – oznacza, że możliwe będzie sprawdzenie, czy cel został osiągnięty. Będzie więc można do niego dobrać odpowiedni wskaźnik (miarę), który pozwoli dokonać oceny efektów programu.
  • Adekwatny – sformułowany w formie oczekiwanej pozytywnej zmiany u uczestników programu, która odnosi się bezpośrednio do problemu, jaki jest przedmiotem programu.
  • Realistyczny – możliwy do osiągnięcia, biorąc pod uwagę analizę dostępnych zasobów oraz posiadane kompetencje. 
  • Terminowy – wyznaczono czas, w którym zostanie osiągnięty.

 

  • Opis oczekiwanych efektów wraz ze wskaźnikami efektywności 
    Oczekiwane efekty należy tak formułować, by można było określić dla nich mierzalne wskaźniki, np. wzrost u uczniów świadomości potrzeby dbania o zdrowie swoje i innych… poprawa relacji rówieśniczych… relacji nauczyciel–uczeń… bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego uczniów… rozwiązywania konfliktów… radzenia sobie ze stresem czy wzrost umiejętności planowania zdrowego stylu życia i podejmowania skutecznych działań w tym zakresie.
    Wskaźniki efektywności powinny odnosić się i być adekwatne również do celów – głównego i szczegółowych. Mogą dotyczyć realizacji wszystkich lub tylko poszczególnych działań programu, jednak zawsze powinny być mierzalne przy użyciu metod i narzędzi ilościowych lub opisane jakościowo. Takim wskaźnikiem może być także na przykład poprawa w coraz trafniejszym określaniu emocji i uczuć, nadawaniu im właściwych nazw oraz w określaniu sposobów radzenia sobie z nimi, wzrost liczby uczniów, którzy potrafią powiedzieć „nie”, jeśli mają na dany temat inne zdanie i nie chcą się godzić na coś wbrew sobie, czy też: wzrost wiedzy i umiejętności uczniów w zakresie radzenia sobie w trudnych sytuacjach, które mogą prowadzić do pogorszenia zdrowia psychicznego lub wzrost wiedzy uczniów na temat negatywnych zachowań, których mogą być odbiorcami, a które zagrażają ich dobrostanowi psychicznemu (przemoc domowa, agresja rówieśnicza, przemoc seksualna).
     
  • Metody i formy realizacji programu 
    Należy pamiętać o tym, aby metody oddziaływań były dopasowane zarówno do wi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy