Dołącz do czytelników
Brak wyników

Za drzwiami gabinetu

29 sierpnia 2018

NR 101 (Wrzesień 2018)

Uczeń z objawami depresji

0 451

Niebezpieczna, bo przez długi czas może być niezauważalna dla najbliższego otoczenia. A kiedy już ją dostrzegamy, jej objawy łatwo wytłumaczyć niechęcią do współpracy, niewłaściwym zachowaniem, lenistwem lub buntem. Depresja – poważna choroba, która dotyka nie tylko dorosłych, lecz także dzieci i młodzież. Jak ją rozpoznać? Jak pomagać?

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że depresję można rozpoznać u 0,3% dzieci w wieku przedszkolnym, 2% dzieci w młodszych klasach szkoły podstawowej i u 4–8% nastolatków. Około 25% osób dorosłych z zaburzeniami nastroju swoich pierwszych objawów depresji doświadczyło w okresie adolescencji. W przypadku dzieci jednakowo często chorują dziewczynki i chłopcy. U nastolatków diagnoza pojawia się częściej u dziewcząt. 

To nie tylko smutek

Depresja to zaburzenie funkcjonowania całego organizmu – powoduje wiele dolegliwości psychicznych i fizycznych jednocześnie. Sprawia, że u młodej osoby zmienia się sposób myślenia, odczuwania i zachowania. Podstawowymi objawami depresji są:

  • obniżony nastrój (ogromny smutek, przygnębienie, rozpacz, często bez konkretnego powodu), 
  • obniżony napęd (nadmierne zmęczenie, brak sił do działania, spowolnienie),
  • utrata odczuwania przyjemności (apatia i zobojętnienie na różne, do tej pory ważne sprawy). 

U dzieci i młodzieży częściej niż smutek widoczne są:

  • drażliwość, 
  • ciągłe podenerwowanie,
  • łatwe wpadanie w złość. 

To niewątpliwie utrudnia i tak niełatwe już zadanie, jakim jest rozpoznanie objawów depresji. Co więcej, słowo „depresja” weszło do potocznego języka i wiele osób nazywa w ten sposób chwile gorszego nastroju. Ważne, abyśmy dostrzegali różnice między zwykłym przygnębieniem a stanem depresyjnym. W tabeli 1 przedstawiamy objawy obu tych stanów.

Tabela 1. Objawy stanu przygnębienia i stanu depresyjnego

  Przygnębienie Depresja
Nasilenie nastroju Pojawia się złe samopoczucie, chandra, zniechęcenie Obecny jest silny smutek, przygnębienie
Czas trwania Obniżenie nastroju trwa krótko (maksymalnie kilka godzin lub dni). Po pewnym czasie samo przemija  Negatywny nastrój trwa długi czas (przynajmniej dwa tygodnie, częściej kilka miesięcy) i jest stały
Poczucie choroby  Nie ma się poczucia, że jest się chorym, że coś poważnego nam dolega Pojawiają się myśli, że coś z nami jest nie tak, że coś nam dolega, że nie jesteśmy normalni, że jesteśmy chorzy
Przyjemność  Mimo gorszego nastroju jest się w stanie odczuwać przyjemność i satysfakcję Pojawia się brak radości z życia. Przestają cieszyć nie tylko drobne przyjemności, ale również rzeczy przynoszące do tej pory dużą satysfakcję
Energia  Pojawia się przejściowe zniechęcenie do działania. Chwila odpoczynku pozwala jednak odzyskać energię     Pojawia się permanentne zmęczenie. Nawet większa liczba godzin snu i odpoczynku nie powoduje, że ono mija


Dezorganizacja aktywności życiowej

Mimo gorszego samopoczucia jest się w stanie wypełniać swoje obowiązki bez większych zaległości  Wykonywanie codziennych czynności staje się trudne, czasami wręcz niemożliwe. Najdrobniejsza aktywność kosztuje coraz więcej wysiłku. Odkładane zadania zaczynają się piętrzyć i przerastać
Dolegliwości bólowe Zwykle nie występują Często pojawiają się bóle głowy, brzucha, innych części ciała, których nie da się wytłumaczyć żadnym innym problemem zdrowotnym
Sprawność poznawcza  Zwykle nie występuje Pojawiają się problemy z koncentracją uwagi 
i trudności w uczeniu się i zapamiętywaniu nowych rzeczy
Apetyt Nie zmienia się Traci się apetyt, nie ma się ochoty nawet na dania, które do tej pory bardzo się lubiło. Czasami jedzenie wydaje się zupełnie bez smaku. Rzadziej może się pojawić wzmożony apetyt i objadanie się

Objawom osiowym towarzyszą też inne problemy – nieprzyjemne emocje (osamotnienie, lęki, bezradność), negatywny sposób myślenia (o sobie, innych ludziach, przyszłości), poczucie winy, beznadziejności, bezsensu, a także wiele objawów somatycznych (różnego rodzaju bóle, problemy ze snem, apetytem). Taki stan trwa zazwyczaj kilka lub nawet kilkanaście miesięcy. 

Jak rozpoznać depresję?

Depresja u dzieci i młodzieży może objawiać się w bardzo zróżnicowany sposób, często odległy od potocznego wyobrażenia tego problemu. Przygnębienie, apatia, zmęczenie, wycofywanie się z kontaktów bardziej kojarzą się z przeżywaniem depresji. Brak motywacji, niechęć do nauki, odmowa chodzenia do szkoły i liczne nieobecności – już znacznie rzadziej. (tabela 2).

Tabela 2. Jak rozpoznać depresję

Obraz depresji u młodszego dziecka i nastolatków

Mateusz, 8 lat

Przez większość czasu sprawia wrażenie smutnego i przygnębionego. Często płacze lub jest na granicy płaczu i robi wszystko, by się nie rozpłakać.
Na przerwach stara się nie uczestniczyć w zabawach z innymi dziećmi. Zapytany, dlaczego nie dołączy do reszty, odpowiada, że wszystko mu jedno, że nie podoba się mu żadna zabawa lub że go to nudzi.
W domu często kładzie się na łóżku i niczym nie potrafi się zająć.
Od kilku tygodni skarży się na bóle i zmęczenie, mówi, że chyba jest chory. Z tego powodu rodzice stan zdrowia syna konsultują z lekarzami różnych specjalności

 Martyna, 13 lat

Od kilku miesięcy stała się bardzo wybuchowa – nie słucha rodziców, kłóci się z matką, kilka razy uderzyła swoją młodszą siostrę. Do wybuchów złości dochodzi również na lekcjach.
W szkole raczej z nikim się nie przyjaźni, jest milcząca, jakby nieobecna, unika kontaktu wzrokowego, sama nie zagaduje, wszystko ją denerwuje. 
Rodzice i nauczyciele zaczęli podejrzewać, że sięga po alkohol, dopalacze. Stanowczo nie chce, żeby ktoś z nią rozmawiał. Mówi, żeby się od niej odczepić, że nikt jej nie rozumie.
Ostatnio trudno jej zasnąć. Nic jej się nie chce, unika wysiłku. Zaniedbuje naukę, obowiązki domowe, kontakty z grupą znajomych

Patryk, 16 lat

W poprzednim roku szkolnym miał sporo nieobecności z powodu stanu zdrowia, ale część z nich była nieusprawiedliwiona. Od początku nowego roku szkolnego wychodzi w czasie lekcji i przesiaduje w toalecie, sprawia wrażenie zamyślonego.
Co jakiś czas zdarza się od niego usłyszeć niepokojące wypowiedzi, że „dłużej tak nie wytrzyma”, „nie warto żyć”, „nic, tylko skończyć z tym”. Ale przecież takie rzeczy nastolatki mówią często zupełnie bez refleksji.
Rano trudno go rozbudzić. Z tego powodu w domu pojawiają się kłótnie, a do szkoły chłopak dociera spóźniony lub nie dociera wcale. Rodzice zauważyli też, że często śpi w ubraniach. Przestał dbać o swój wygląd. Trudno zmobilizować go do mycia, zmiany odzieży

Oto przykłady częstych zmian depresyjnych, które może zauważyć dorosły w domu lub szkole:

  • Długotrwała zmiana nastroju – przygnębienie, utrata spontaniczności, większa płaczliwość lub ciągłe rozdrażnienie, większa skłonność do konfliktów i wybuchów.
  • Pojawienie się negatywnych wypowiedzi o samym sobie, postrzeganie innych jako lepszych, obwinianie siebie za wiele rzeczy („Jestem nikim”, „Jestem leniwym debilem”, „Nie jestem tak dobry jak inni”, „Wszystko przeze mnie”, „Beze mnie będzie lepiej”).
  • Wycofanie z kontaktów z innymi, mniejsza chęć do rozmów, zabaw, spotkań.
  • Rezygnowanie z zajęć do tej pory lubianych, dających przyjemność.
  • Wyraźne i dość nagłe opuszczenie się w nauce, gorsze stopnie, trudności w skupieniu uwagi, zapamiętywaniu.
  • Nieobecności w szkole (czasami jedynie na pierwszych lekcjach).
  • Uskarżanie się na różne bóle.
  • Ciągłe zmęczenie, niechęć i unikanie wysiłku.
  • Brak dbałości o siebie, swój wygląd i higienę.
  • Problemy ze snem (z zasypianiem, wybudzanie się w nocy) i jedzeniem (utrata apetytu, zmiany wagi).
  • Niepokojące, czasami niejednoznaczne wypowiedzi lub komunikaty na portalach społecznościowych, np. o śmierci, chorobie, samobójstwie.

Objawy depresji nie tylko powodują pogorszenie codziennego funkcjonowania, lecz także mogą stać się przyczyną dodatkowych problemów – sięgania po środki psychoaktywne, nadmiernego korzystania z komputera i Internetu, samouszkadzania i zachowań samobójczych. Dzieje się tak dlatego, że młodzi ludzie – chcąc sobie pomóc – zaczynają szukać sposobów, jak zagłuszyć depresyjne samopoczucie. Znajdują ulgę, zapomnienie, chwilową poprawę nastroju w alkoholu, dopalaczach, narkotykach. W podobnym celu kaleczą swoje ciało lub długimi godzinami prz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy