Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

28 sierpnia 2018

NR 94 (Grudzień 2017)

Aby chciało im się chcieć – motywacja wewnętrzna ucznia

0 262

Bez motywacji nie można zrobić nic wielkiego ani nowego. Jest ona tym, co pcha człowieka do przodu. ~ Harrey Custing
 

Jednym z najważniejszych zadań edukacji szkolnej jest kształtowanie u uczniów trwałych i silnych motywów uczenia się jako podstawy do dalszego samokształcenia i rozwoju osobowości. Każdy z nas w procesie podejmowania rozmaitych decyzji poddawany jest presji dwóch rodzajów motywacji: wewnętrznej oraz zewnętrznej. 

Motywacja to zespół procesów psychicznych i fizjologicznych określających podłoże ludzkich zachowań, których celem jest ukierunkowanie jednostki na osiągnięcie określonych, istotnych dla niej celów. Motywacja kieruje wykonywaniem pewnych czynności, tak aby prowadziły one do zamierzonych efektów, np. zmiany warunków zewnętrznych, istotnych zmian we własnej osobie czy też zmiany własnego położenia.

Zewnętrzna motywacja narzuca nam określony porządek, któremu musimy albo możemy się podporządkować, wewnętrzna wynika zaś na ogół z naszych osobistych doświadczeń oraz przekonań, a także z systemu wartości, jaki reprezentujemy.

Podstawowym zadaniem nauczyciela, który zamierza skutecznie wpływać na postawy swoich uczniów, jest umiejętne budowanie ich motywacji wewnętrznej do uczenia się i celowej pracy nad sobą. Motywacja wewnętrzna stymuluje określoną aktywność na skutek odpowiedniego systemu potrzeb oraz wartości reprezentowanych przez daną osobę. Oznacza wykonywanie określonej pracy, przy bazowaniu przede wszystkim na osobistych zainteresowaniach oraz indywidualnych potrzebach doskonalenia się i własnego rozwoju. Dzięki tego typu motywacji uczeń odczuwa przyjemność i zadowolenie ze swojej aktywności oraz rozwija zainteresowania z nią związane. Uczeń widzi sens pracy nad sobą i nie potrzebuje żadnych dodatkowych nagród poza poczuciem satysfakcji z dobrze wykonanego zadania. Według Hanny Hamer, nauczycielami, którzy wyzwalają wewnętrzną motywację u uczniów, są osoby:

  • znające potrzeby każdego ucznia,
  • zainteresowane rozwojem każdego ucznia,
  • konsekwentne i zdecydowane w sprawach reguł, nieprzekraczalnych granic i zadań,
  • nastawione demokratycznie,
  • dodające odwagi,
  • ciepłe emocjonalnie,
  • widzące możliwości osiągnięcia sukcesu przez każdego ucznia,
  • odnoszące się z szacunkiem do starań i wkładu pracy każdego ucznia.

Nauczyciel powinien organizować otoczenie tak, aby umożliwić uczniom wykorzystanie wszystkich ich możliwości, dawać jasne instrukcje i unikać wywoływania niezdrowej rywalizacji. Istotna jest też kwestia uprzedzeń nauczyciela, które nie powinny wpływać na ocenianie prac uczniów. Stosowanie ocen efektywnych rozbudza u uczniów wewnętrzną motywację do pracy. Ważne jest, aby nauczyciel uświadomił sobie, jakimi słowami czy gestami wyraża swoje uznanie dla ucznia, przez uśmiech czy może użycie słów typu „brawo” albo „dobrze się spisałeś” – są to dla ucznia znaki, że się go wspiera, że ma w nauczycielu oparcie.

Motywacja wewnętrzna związana jest z potrzebą samodeterminacji, poczucia,  że robię coś, bo chcę, bo mnie to interesuje i sprawia przyjemność. Aby tak było, uczeń musi dysponować odpowiednim poziomem wiedzy i kompetencji dla zdobywania kolejnych umiejętności. 

Oceny efektywne to przede wszystkim:

  • oceny oparte na konkrecie,
  • wykazanie przez nauczyciela autentycznego zainteresowania postępami i rozwojem ucznia,
  • ustalenie kryteriów oceniania znanych i akceptowanych przez obie strony,
  • nagradzanie nie tylko samych osiągnięć, lecz także wysiłku,
  • dostarczanie uczniom informacji o wartości ich pracy,
  • uwzględnianie podczas oceniania górnej granicy możliwości poszczególnych uczniów,
  • porównywanie bieżących dokonań uczniów z wcześniejszymi,
  • uwzględnianie stopnia trudności zadań dla konkretnych uczniów,
  • wiązanie dobrej oceny z umiejętnościami i motywacją ucznia.

Największą motywację osiąga dziecko w wieku 6 lat przed rozpoczęciem nauki w szkole. Wtedy chce jak najwięcej wiedzieć, ciekawe jest nowego i nieznanego. Motywacja wewnętrzna pojawia się w I klasie szkoły ponadgimnazjalnej, wtedy uczeń zaczyna rozumieć, że uczy się dla siebie. Jednak nie wszyscy mają równy poziom motywacji do osiągnięcia swoich celów. Ogromne znaczenie ma tutaj sam przebieg dotychczasowego procesu edukacyjnego, czyli sam przebieg zajęć, na których nauczyciel powinien tak poprowadzić lekcje, aby zainteresować, rozbudzić jak największą motywację uczniów do uczenia się, do poszukiwania, gromadzenia i dzielenia się wiedzą, a w rezultacie do osiągnięcia upragnionego celu, po którym przychodzi nagroda. Dlatego tak ważne jest, aby cel spełniał cztery kryteria: był atrakcyjny, osiągalny, realistyczny, wyraźny. 

Motywując uczniów do nauki, należy posługiwać się różnymi metodami:

metody wspierające wiarę w siebie – ucznia:

  • programuj drogę do sukcesu (nieprzerwane postępy przy umiarkowanym wysiłku),
  • pomagaj uczniom stawiać cele, osiągać postępy i dostrzec związek między nakładem pracy a efektami,
  • udzielaj dodatkowej pomocy uczniom zmagającym się z niepowodzeniami,
  • stosuj zabiegi wychowawcze wobec uczniów z objawami syndromu porażki,
  • zachęcaj uczniów osiągających słabe wyniki do podejmowania zadań o właściwym dla nich stopniu trudności;

metody motywowania za pomocą zachęt zewnętrznych:

  • chwal i nagradzaj uczniów za sprostanie kryteriom wykonywania zadania,
  • chwal i nagradzaj tak, żeby uczniowie docenili wyniki uczenia się,
  • kieruj uwagę uczniów na praktyczną wartość nauczanych wiadomości i umiejętności;

metody nawiązywania do wewnętrznej motywacji uczniów:

  • zachęcaj do samodzielności w roli ucznia (autonomii), pozwól dokonywać wyborów,
  • wybieraj czynności, które wymagają od uczniów aktywnego zachowania i natychmiast dostarczaj informacji zwrotnej, wzbogacaj nauczanie elementami gier, stawiaj wymagania zróżnicowanych umiejętności,
  • organizuj częste prace w grupie – zaplanowane sensownie,
  • dostosuj czynności dydaktyczne do zainteresowań uczniów,
  • na lekcji łącz elementy praktyczne z inspirującymi poznawczo;

metody pobudzania motywacji do nauki:

  • kształtuj motywację do nauki jako dyspozycję ogólną – w tym celu demonstruj własną motywację poprzez zarówno komunikowanie właściwych oczekiwań, jak i minimalizowanie lęku uczniów związanych z wykonaniem zadania,
  • kształtuj oczekiwania uczniów w stosunku do nauki, wykazuj zapał i pasję,
  • pobudzaj motywację, manipuluj składnikami sytuacji: odwołuj się do ciekawości, wywołuj napięcie, materiał abstrakcyjny zamień w osobisty, konkretny, znajomy, staraj się zainteresować zadaniem,
  • pokaż, dlaczego jest istotny,
  • koryguj postawy i zachowania uczniów zniechęconych i zrażonych, pracuj w bliskim kontakcie z nimi, rozpoznaj, jakie mają zainteresowania i na tym pracuj, pomóż ukształtować pozytywne postawy wobec szkoły, nauki;

uwzględnianie indywidualnych po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy