Dołącz do czytelników
Brak wyników

Za drzwiami gabinetu

5 grudnia 2018

NR 104 (Grudzień 2018)

Bez emocji – kim są osoby z syndromem aleksytymii?

0 12

Nie ulega wątpliwości, że emocje odgrywają kluczową rolę w życiu człowieka. Pomagają zrozumieć siebie i otaczającą rzeczywistość oraz prawidłowo funkcjonować w społeczeństwie i w zgodzie ze sobą. Co jednak, jeśli ktoś nie potrafi zidentyfikować czy opisać własnych uczuć?

Liczne obserwacje i analizy badań dowodzą, że u współczesnych uczniów często występują różnego rodzaju zaburzenia w obrębie emocji. W związku z tym warto poznać pewne cechy i zachowania typowe dla prawidłowo rozwijającej się jednostki, które zostały omówione na przykładzie koncepcji Carolyn Saarni. Zdaniem autorki kompetencja emocjonalna to skuteczność w przeprowadzaniu wywołujących emocje transakcji społecznych, gdzie skuteczność oznacza zdolności i umiejętności jednostki pozwalające jej osiągać wybrany cel. Kompetencja emocjonalna jest umiejętnością człowieka pozwalającą na regulowanie swoich emocjonalnych doświadczeń i prawidłową wymianę interpersonalną. Saarni wyróżnia następujące komponenty: 

  • Umiejętność kompetencji emocjonalnej: świadomość własnych stanów emocjonalnych, od bardzo prostych (jedna emocja lub stan) po złożone emocje o różnych znakach i natężeniu. Chodzi tu także o świadomą akceptację tego, że przebieg uczucia może mieć swoją dynamikę i elementy niedostępne świadomości.
  • Umiejętność różnicowania emocji przeżywanych przez innych na podstawie sytuacyjnych wskaźników i ekspresji mimicznej, której znaczenie częściowo opiera się na przekazach kulturowych. 
  • Zdolność do używania określeń werbalnych do opisu emocji wspólnych kulturowo czy dostępnych w danej subkulturze: wyrażanie naszych doświadczeń emocjonalnych pozwala zakomunikować innym, co czujemy, oraz umożliwia nam dotarcie do naszych emocji. Chodzi tu również o ekspresję mimiczną i pantomimiczną. 
  • Umiejętność empatycznego angażowania się w emocjonalne doświadczenia innych, co jest najważniejszym elementem wspomagającym tworzenie więzi międzyludzkich i podtrzymującym zachowania prospołeczne. Istnieją dwa podzakresy empatii: pierwszy (wcześniejszy rozwojowo) to tendencja do empatycznej reakcji na zdarzenie, w którym uczestniczy dziecko; drugi natomiast to emocjonalne współodczuwanie, do czego niezbędna jest wiedza o wewnętrznych stanach drugiego człowieka. 
  • Zdolność rozumienia braku zgodności między wewnętrznym stanem emocjonalnym a zewnętrzną ekspresją. Ta umiejętność jest ważna, aby wiedzieć, kiedy wyrażać własne uczucia szczerze, a kiedy je modyfikować lub stłumić chęć ich wyrażenia. Skrywanie emocji staje się czasami jedną z wielu strategii ich kontrolowania.
  • Świadomość kulturowych reguł i norm emocjonalnych. Ten element kompetencji wymaga posiadania wiedzy na temat tego, gdzie, z kim i jak wyrażać swoje emocje w zachowaniu. 
  • Umiejętność uwzględniania informacji o partnerze interakcji w celu zrozumienia przeżywanych przez niego emocji, co powoduje społeczną efektywność przy przewidywaniu emocjonalnych reakcji innych osób.
  • Zdolność rozumienia, że zachowanie wyrażające emocje oddziałuje na inne, i uwzględnianie tego w strategiach autoprezentacji. Wiąże się to ze świadomością wykorzystywania strategii autoprezentacyjnych zarówno przez podmiot, jak i partnera interakcji. 
  • Umiejętność adaptacyjnego radzenia sobie z awersyjnymi czy przykrymi emocjami – chodzi tu np. o kontrolę i regulację emocji negatywnych. 
  • Wiedza na temat tego, że natura relacji interpersonalnych jest wyznaczana przez stopień emocjonalnej bezpośredniości, autentyczności czy symetrii istniejącej między uczestnikami interakcji. 
  • Poczucie emocjonalnej skuteczności (samowystarczalności): jednostka czuje swoje emocjonalne doświadczenia niezależnie od tego, jakie one są (niespotykane czy konwencjonalne), potrafi dobrze regulować własne emocje. Spostrzega swoje działania jako skuteczne, czyli umożliwiające realizację zamierzonego celu; potrafi umiejętnie wpływać na własne emocje. Jest to poczucie emocjonalnego sprawstwa, co oznacza, że człowiek akceptuje swoje emocjonalne doświadczenia, zarówno wyjątkowe, ekscentryczne, jak i konwencjonalne kulturowo1.

Niestety, nie każdy potrafi okazywać i werbalizować swoje uczucia, większość z nas ma z tym problem i potrzebuje zbudować bezpieczne otoczenie, zanim zacznie opowiadać o swoich stanach emocjonalnych. Nie oznacza to, że u tych osób występują zaburzenia, najczęściej wynika to z braku odpowiedniej edukacji w tym zakresie i postrzegania (głównie przez rodziców czy nauczycieli) tego obszaru rozwoju jako mniej ważnego. Powodem mogą być również skrępowanie, zawstydzenie, wynikające z niechęci mówienia o sobie. Możemy także spotkać osoby, dla których sfera emocji pozostaje tajemnicą, nieodgadnioną zagadką, czymś, czego – mimo starań...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy