Dołącz do czytelników
Brak wyników

Cykl z ekspertem PWN

17 sierpnia 2018

NR 87 (Marzec 2017)

Dorosły uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym w szkole

367

Zgodnie z polskim prawem oświatowym, każdy etap edukacji uczniów z niepełnosprawnościami można wydłużyć o jeden rok. W szkole podstawowej nauczanie uczniów z niepełnosprawnościami może trwać nie dłużej niż do 18. roku życia, w gimnazjum do 21., a w szkole ponadgimnazjalnej do 24. Oznacza to, że nawet w szkole podstawowej możemy mieć do czynienia z dorosłą osobą z niepełnosprawnością intelektualną.

Każdy człowiek, bez względu na swój iloraz inteligencji, kiedyś staje się dorosły, każdy dąży też do samodzielności i niezależności. Osoby z niepełnosprawnością również chcą mieć prawo do podejmowania samodzielnych decyzji, dokonywania wyborów, aktywnego życia oraz możliwości podjęcia pracy. 

Niestety, edukacja takich osób w naszym kraju nie zawsze przygotowuje ich do dorosłego, w miarę samodzielnego życia. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną często uczą się w szkole rzeczy zupełnie nieprzydatnych w życiu.

Podczas wielu wyjazdów studyjnych do innych krajów europejskich miałam możliwość obserwowania, w jaki sposób konsekwentnie dąży się do tego, aby uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym już na wczesnych etapach edukacji zdobywali umiejętności przydatne do wykonywania pracy oraz nabywali kompetencje społeczne, potrzebne w dorosłym życiu. 

Kompetencje niezbędne w dorosłym życiu

Biorąc pod uwagę doświadczenia innych krajów, które od wielu lat z dobrym skutkiem wprowadzają swoich niepełnosprawnych uczniów w dorosłe życie i na rynek pracy, można zauważyć, że dużą wagę przywiązuje się do tego, aby uczeń potrafił komunikować się z innymi ludźmi w jak najpełniejszy sposób: werbalnie lub pozawerbalnie, aby wykonywał proste prace od początku do końca, nawiązywał pozytywne relacje z innymi ludźmi, zachowywał się w sposób towarzysko akceptowany, kontrolował własny stres w efektywny sposób, potrafił pracować w zespole. Koncentrowano się także na przestrzeganiu przez uczniów reguł i uzgodnień, dbaniu o higienę osobistą i zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz na umiejętności dokonywania wyborów. Zwracano uwagę, aby uczeń z niepełnosprawnością intelektualną potrafił zachować się asertywnie, poprosić inne osoby o pomoc, robił samodzielnie zakupy, sam przygotowywał prosty posiłek, wiedział, jak zachować się w przypadku niebezpieczeństwa, a także samodzielnie organizował sobie czas wolny.

Szkoły przysposabiające do pracy

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym mają w naszym kraju prawo do kontynuowania nauki po ukończeniu szkoły gimnazjalnej w specjalnych szkołach przysposabiających do pracy. Ten typ szkoły stanowi ważne ogniwo w edukacji osób z niepełnosprawnością intelektualną. Powinna ona przygotować młodzież do pełnienia różnych funkcji społecznych oraz autonomicznego i aktywnego dorosłego życia. Nie uda się jednak tego dokonać wyłącznie podczas ostatnich trzech lat edukacji. Ważne jest zachowanie ciągłości i spójności oddziaływań już od wczesnego dzieciństwa, zarówno rodziny, jak i placówek oświatowych, w których uczy się dziecko.

Zgodnie z podstawą programową kształcenia ogólnego dla szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym 
lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, celem edukacji jest osiągnięcie maksymalnej zaradności i niezależności na miarę indywidualnych możliwości uczniów poprzez:

  1. kształtowanie prawidłowej postawy uczniów wobec pracy, w aspekcie motywacji, kompetencji i wykonania,
  2. przygotowanie do wykonywania, indywidualnie i zespołowo, różnych prac, mających na celu zaspokojenie potrzeb własnych i otoczenia,
  3. kształtowanie umiejętności posługiwania się narzędziami, maszynami i urządzeniami oraz opanowanie prostych umiejętności i czynności związanych z pracą,
  4. kształtowanie umiejętności związanych z poszukiwaniem pracy, w tym korzystania z różnych źródeł informacji,
  5. przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, pełnienia ról społecznych oraz załatwiania różnych spraw osobistych w urzędach i innych instytucjach,
  6. kształtowanie poczucia odpowiedzialności za samodzielnie dokonywane wybory i decyzje,
  7. kształtowanie umiejętności samodzielnego organizowania wypoczynku i czasu wolnego1.

Uczeń szkoły przysposabiającej do pracy to już młody, dorosły człowiek, którego możliwości i potencjał są rozpoznane. Czas edukacji na tym poziomie powinien służyć mu przede wszystkim budowaniu ścieżki rozwojowej, która pozwoli mu funkcjonować na chronionym lub otwartym rynku pracy albo na warsztatach terapii zajęciowej środowiskowego domu samopomocy lub innej placówki dla osób dorosłych.

Przysposobienie do pracy powinno być rozumiane jako przygotowanie do wykonywania prostych prac, szkolenie, opanowanie oraz trenowanie umiejętności (praktycznych czynności) i typowych sytuacji, w tym związanych ze współpracą w zespole.

Osoby niepełnosprawne intelektualnie muszą uczyć się samodzielności oraz zaradności życiowej w konkretnych sytuacjach życiowych. Nie skupiajmy się na cechach otoczenia, w którym funkcjonuje osoba z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną, uczmy natomiast, jak w nim funkcjonować. Tylko bezpośrednia obserwacja różnych czynności, możliwość wykonywania samodzielnie i wielokrotnie różnorodnych prac daje szansę na nabycie potrzebnych umiejętności życiowych i zawodowych.

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną nie będą mogły poznać swoich zainteresowań zawodowych, jeżeli nie miały wcześniej możliwości wykonywania ćwiczeń różnych przydatnych umiejętności, poznania narzędzi. Szkoła powinna obligatoryjnie przygotowywać uczniów do działań praktycznych w naturalnych warunkach poprzez staże lub praktyki wspomagane w zakładach pracy na otwartym/chronionym rynku, w różnych miejscach, w których mogliby dokonać transferu nabytych w szkole umiejętności. Działalność...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy