Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z uczniem ze SPE

22 sierpnia 2018

NR 88 (Kwiecień 2017)

Uczeń z uszkodzonym wzrokiem w szkole ogólnodostępnej

0 307

Każde dziecko niepełnosprawne ma prawo do nauki i może z tego prawa korzystać w szkole najbliższej jego miejscu zamieszkania. Z tego właśnie powodu w szkołach ogólnodostępnych pobierają naukę również dzieci i młodzież z uszkodzonym wzrokiem. Najczęściej są to uczniowie słabowidzący, rzadziej niewidomi. Zdecydowana większość z nich ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność wzrokową. O wyborze placówki ostateczną decyzję zawsze podejmują rodzice/prawni opiekunowie danego ucznia, mimo że wskazanie najbardziej odpowiedniej szkoły jest rolą poradni psychologiczno-pedagogicznych lub innych poradni o mocy orzekania.

Uczniowie z uszkodzonym wzrokiem różnią się między sobą stopniem uszkodzenia widzenia centralnego oraz widzenia obwodowego, a więc możliwościami korzystania z takich funkcji wzrokowych, jak: 

  • ostrość widzenia, 
  • pole widzenia,
  • wrażliwość na światło i kontrast,
  • widzenie barw, 
  • percepcja ruchu i kształtu.

Osoba słabowidząca

Światowa Organizacja Zdrowia, opierając się na podstawach medycznych, przyjęła, że osoba słabowidząca to taka, której ostrość wzroku równa jest lub większa niż 3/60 (lub równowartość 0,05), a mniejsza niż 6/18 (lub równowartość 0,3) w lepszym oku po korekcji okularowej lub o polu widzenia ograniczonym do obszaru 20 stopni. U osób słabowidzących – oprócz uszkodzenia głównej czynności wzrokowej – mogą dodatkowo wystąpić zaburzenia pozostałych czynności wzrokowych, i to w różnym stopniu oraz zakresie. Obniżenie ostrości wzroku ma przede wszystkim negatywny wpływ na widzenie przedmiotów, ich kształtów, a zwłaszcza małych i bardzo małych przedmiotów, w tym również liter, cyfr i innych znaków graficznych występujących w piśmie oraz druku. Ograniczenia czy ubytki pola widzenia powodują znaczne ograniczenia i trudności również w spostrzeganiu dużych przedmiotów i przestrzeni wraz z wypełniającymi ją przedmiotami, osobami i zjawiskami. Utrudniają także zapamiętywanie obrazów oraz ujmowanie wzajemnych relacji przestrzennych między różnymi elementami. 

Niezależnie od obowiązujących klasyfikacji stopni niepełnosprawności wzrokowej przyjmuje się taką oto definicję funkcjonalną osoby słabowidzącej: jest to osoba, która mimo okularów korekcyjnych ma trudności z wykonywaniem czynności wzrokowych, ale może poprawić swoją zdolność wykonywania tych czynności poprzez wykorzystanie wzrokowych metod kompensacyjnych, pomocy ułatwiających widzenie i innych pomocy rehabilitacyjnych oraz poprzez dostosowanie środowiska fizycznego.

Trzeba mieć zawsze na uwadze, że dziecko z dysfunkcją wzroku ma trudności w prawidłowym spostrzeganiu otaczającej je rzeczywistości, ponieważ poprzez wzrok dociera do niego znacznie mniej informacji niż do dziecka prawidłowo widzącego. Nieprawidłowa percepcja wzrokowa znacznie utrudnia dziecku istnienie w grupie rówieśniczej i niekiedy skazuje je na przebywanie we własnym, wyizolowanym świecie. Warto też wiedzieć, że dwóch uczniów z taką samą dysfunkcją wzroku może funkcjonować w całkowicie inny sposób oraz napotykać inne problemy i trudności.

Kiedy do szkoły trafia dziecko z uszkodzonym wzrokiem, najważniejszym zadaniem jest zauważenie w nim ucznia wraz z jego specyficznymi potrzebami edukacyjnymi. Trzeba również wziąć pod uwagę, że w pierwszej kolejności uczeń ten oczekuje pełnej akceptacji swojej osoby, zrozumienia i poszanowania odmienności funkcjonowania, szerokich kompetencji swoich nauczycieli i większego ich zaangażowania w udzielanie mu bieżącego wsparcia i pomocy. 

Co może i powinien czynić każdy nauczyciel

Kształcenie uczniów z niepełnosprawnością wzrokową wymaga odpowiedniego przygotowania ze strony szkoły ogólnodostępnej. Oczywiście nikt nie oczekuje, że każdy uczący w niej nauczyciel będzie posiadał kwalifikacje z zakresu tyflopedagogiki. Wskazane jest jednak, aby zarówno „przedmiotowcy”, jak i szkolni specjaliści zaznajomili się z podstawami pedagogiki rewalidacyjnej systematycznie korzystali z konsultacji z tyflopedagogiem z poradni psychologiczno-pedagogicznej lub ze specjalistami w zakresie edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością wzroku z ośrodka dla dzieci niewidomych i słabowidzących oraz uzupełniali swoją wiedzę, chociażby na podstawie fachowej literatury. To pozwoli im na efektywniejszą realizację programu nauczania i lepsze dostosowanie go do indywidualnych potrzeb konkretnego ucznia z uszkodzonym wzrokiem. Dyrektor szkoły ma obowiązek zadbać o takie wsparcie specjalistyczne dla swoich nauczycieli. 

Niemal każde dziecko słabowidzące wymaga indywidualnego podejścia, gdyż jego rozwój nie zawsze bywa harmonijny w poszczególnych sferach. Aby wyrównać szanse edukacyjne takiego ucznia, nauczyciele powinni przede wszystkim:

  • Wnikiliwie zapoznać się z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Zapoznać się z diagnozą medyczną oraz następstwami funkcjonalnymi danego schorzenia (jak dziecko widzi, światłowstręt, oczopląs i inne). Uzyskać informacje o pomocach wspomagających funkcjonowanie ucznia, np. okulary, pomoce optyczne, nieoptyczne, urządzenia elektroniczne, maszyna do pisania brajlem, biała laska. Jeśli jest taka potrzeba, wyjaśnić ze specjalistami zawiłości diagnozy oraz ustalić wskazania do bieżącej pracy z dzieckiem podczas lekcji i zajęć dodatkowych. Uzyskać od nich odpowiedzi na pytanie: jaka technika szkolna będzie odpowiednia dla danego ucznia: wzrokowa (pomoce optyczne, nieoptyczne, powiększony druk) czy bezwzrokowa (brajl, pomoce dotykowe). To bardzo ważne, albowiem analiza wielu opinii i orzeczeń wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne pokazała, że informacje w nich zawarte, z powodu swojej dużej ogólności, zupełnie są nieprzydatne dla nauczycieli ani rodziców, ponieważ nie wskazują na konkretne problemy i sposoby wsparcia ucznia. Z tego względu konieczne jest przeprowadzenie dodatkowej, pełnej i specjalistycznej diagnozy funkcjonalnej. 
  • Zapoznać klasę z trudnościami wzrokowymi ucznia słabowidzącego, który będzie lub już jest ich kolegą, np. w oparciu o literaturę lub biografię znanych osób niepełnosprawnych, zapoznać dzieci z ich zmaganiami, trudnościami dnia codziennego, porażkami i sukcesami itp. Można także zachęcić ucznia słabowidzącego, żeby wyjaśnił rówieśnikom, na czym polega jego schorzenie, i mówił im, co widzi, a czego nie widzi.
  • Pamiętać, że realizowane przez nich treści kształcenia są takie same jak w przypadku ucznia widzącego – niedopuszczalne jest, by z powodu niepełnosprawności wzrokowej ucznia omijali pewne zagadnienia czy ćwiczenia. 
  • Korzystając z metod tyflopedagogiki, tak dobierać pomoce i metody, by umożliwić uczniowi poznanie całego materiału przewidzianego programem nauczania.
  • Zapewnić dobre oświetlenie sal i miejsca pracy ucznia słabowidzącego: lampy punktowe oświetlające ławkę i tablicę, żaluzje/rolety w oknach, podstawka do książki, ławka z regulowanym pulpitem, zestaw pomocy optycznych (lupy, lunetki). W miarę możliwości zapewnić również korzystne warunki akustyczne w sali, w której odbywają się zajęcia lekcyjne. Ustalić odpowiednie miejsce w klasie, zgodnie z potrzebami ucznia, tak by mógł swobodnie podchodzić do tablicy, mapy czy innych pomocy dydaktycznych. Jego usytuowanie musi uwzględniać możliwości wzrokowe – stopień trudności pracy z bliskiej i dalekiej odległości. Ważny jest również łatwy dostęp nauczyciela do ucznia, jednak należy zwracać uwagę na to, by bezzasadnie nie eksponować ucznia w klasie.
  • Wyrazić zgodę na rejestrację zajęć na dyktafon, w czym pomocne może być oświadczenie ucznia i jego rodziców, że nagrania będą mu służyły wyłącznie do celów dydaktycznych.Wyposażyć ucznia w odpowiednie podręczniki, które umożliwią mu samodzielne zdobywanie wiedzy. Podręczniki wydane w wersji brajlowskiej lub drukiem powiększonym są dostępne na stronie internetowej www.ore.edu.pl. Ośrodek Rozwoju Edukacji realizuje zadania dotyczące adaptacji podręczników szkolnych i książek pomocniczych przeznaczonych zarówno dla uczniów niewidomych (w systemie Braille’a), jak i słabowidzących (w druku powiększonym).
  • Udostępnić uczniom czytelne materiały dydaktyczne w powiększonej czcionce (rozmiar należy uzgodnić z uczniem). Za druk powiększony uważa się16, 18 pkt, zalecana jest czcionka bezszeryfowa (Arial, Futura, Geometric), czcionka bez cieniowania, nie stosuje się kursywy. Na stronie powinny znajdować się maksymalnie 4 ilustracje w odpowiedniej odległości od...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy