Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z uczniem ze SPE

25 sierpnia 2018

NR 91 (Wrzesień 2017)

Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

0 426

Od wielu lat pojęcie „wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia” znane jest nauczycielom i szkolnym specjalistom, którzy bezpośrednio pracują z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie takim niedostosowaniem. Mimo to właściwe jej dokonywanie nadal 
pozostawia wiele do życzenia. 

Z jednej strony przeszkodą jest termin „wielospecjalistyczna ocena” – wzbudzający u niektórych lęk niekompetencji, z drugiej zaś – obowiązek dokonywania tej oceny co najmniej raz w roku szkolnym, bo to wymaga wspólnego jej wypracowania, a zatem sporego wysiłku i czasu. Nie bez znaczenia jest niewystarczający poziom świadomości grona pedagogicznego, czemu tak naprawdę (poza biurokracją) ta ocena ma służyć i jak jej wyniki należy przełożyć na codzienną pracę z uczniem.

Nikt nie stoi w miejscu 

Uczniowie z niepełnosprawnością przechodzą przez te same stadia rozwoju, co dzieci zdrowe, tylko, ze względu na nieharmonijność, osiągają to w swoim tempie i dochodzą do takiego etapu, jaki umożliwia im stan zdrowia oraz możliwości ograniczone daną niepełnosprawnością. Każdemu z nich powinna być zapewniona taka edukacja, która przyniesie jak najwięcej korzyści rozwojowych. I właśnie z punktu widzenia tych korzyści należy zawsze dokonywać oceny funkcjonowania ucznia w kontekście jego wieku, środowiska społeczno-kulturowego, aktualnego stanu zdrowia i funkcjonowania w rolach społecznych – a nie tylko w odniesieniu do poziomu wiadomości i umiejętności określanych szkolnym programem nauczania. 

Warunkiem efektywnej pracy z uczniem jest jego poznanie. W przypadku dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami poznanie opiera się na dwojakiego rodzaju diagnozie: 

  • klinicznej, która jest dla nauczyciela swoistym zderzeniem się z niepełnosprawnością (Mój uczeń ma autyzm… jest niedowidzący… niepełnosprawny intelektualnie), 
  • funkcjonalnej, czyli kompleksowej, rozwojowej, wieloprofilowej i pozytywnej (Mój uczeń mimo niepełnosprawności wie… umie… potrafi… daje sobie radę).

Każda z tych diagnoz jest bardzo ważna, ma swoją wartość. Wspomaganie rozwoju ucznia opiera się właśnie na zestawieniu tych wszystkich informacji. Ponieważ uczeń w toku edukacji, wychowania i udzielanego mu wsparcia terapeutycznego nabywa wiedzę, umiejętności i postawy, stąd wielospecjalistyczna ocena jego poziomu funkcjonowania jest procesem dynamicznym, zmiennym i wymagającym ciągłej modyfikacji. 

1 Krok Wielospecjalistyczna ocena wstępna

Zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. poz. 1578), dla każdego ucznia z niepełnosprawnością nauczyciele/
/wychowawcy i specjaliści pracujący z nim opracowują indywidualny program (IPET), który z założenia powinien spełniać co najmniej dwie podstawowe funkcje: edukacyjną i terapeutyczną.  W zakresie funkcji edukacyjnej program ten jest adaptacją podstawy programowej do możliwości danego ucznia i zapewnia opanowanie podstawowych wiadomości i umiejętności szkolnych przewidzianych dla danego etapu edukacyjnego. W zakresie funkcji terapeutycznej IPET powinien zawierać zestaw działań wzmacniających rozwój ucznia w zakresie usprawniania zaburzonych funkcji, kompensowania braków, wspierania ogólnego rozwoju psychofizycznego, społecznego. Oddziaływanie terapeutyczne powinno również zmierzać do eliminowania lub choćby łagodzenia zaburzeń emocjonalnych u niepełnosprawnego ucznia i rozwijania jego kontaktów z rówieśnikami i osobami dorosłymi. 

Zanim zacznie się cokolwiek planować w kwestii organizacji kształcenia specjalnego dla danego ucznia, należy dokonać oceny jego funkcjonowania „na wejściu”. Podstawą jest zapoznanie się z orzeczeniem wydanym uczniowi przez zespół orzekający poradni psychologiczno-pedagogicznej, które zawiera:

  • diagnozę, czyli ogólne informacje o możliwościach, ograniczeniach i potencjale rozwojowym ucznia, dotyczące poziomu rozwoju intelektualnego, poszczególnych funkcji poznawczych, cech funkcjonowania społecznego, podstawowych umiejętności szkolnych, jak również problemów logopedycznych;
  • zalecenia dotyczące warunków realizacji potrzeb edukacyjnych, form stymulacji, rewalidacji, terapii, usprawniania, rozwijania potencjalnych możliwości i mocnych stron ucznia oraz innych form wsparcia psychologiczno-pedagogicznego; 
  • uzasadnienie zalecanych najkorzystniejszych dla ucznia form kształcenia oraz spodziewanych efektów (diagnoza prognostyczna).

Należy pamiętać, że w treści orzeczenia podane są wyniki diagnozy przeprowadzonej w kategoriach orzecznictwa. Stąd orzeczenia o potrzebie kształcenia mają zazwyczaj charakter ogólny, nie dostarczają kompletu informacji o uczniu i są niewystarczające do zaplanowania konkretnych działań wspierających. Jest to oczywiste, albowiem diagnostyczne badania przeprowadzone w poradni nie dają możliwości zaobserwowania funkcjonowania ucznia w różnych sytuacjach dnia codziennego, w tym typowo szkolnych, np. w grupie rówieśniczej podczas zabawy czy wykonywania zadań (sfera społeczna, sfera emocjonalno-motywacyjna). 

Dlatego tak istotne jest zdobycie informacji o dziecku i jego specjalnych potrzebach również z innych dostępnych źródeł: z wywiadów i rozmów z rodzicami, z dokumentacji medycznej dostarczonej przez rodziców, od innych specjalistów pracujących z dzieckiem (rehabilitantów, terapeutów, kuratorów sądowych). 

Informacje te mają odpowiedzieć na podstawowe pytania: 

  • Co wiemy o uczniu dzisiaj, tu i teraz? 
  • Na jakich etapach rozwoju w poszczególnych sferach życia znajduje się? 
  • Jakie są jego możliwości (mocne strony) i deficyty (ograniczenia) w obszarze motoryki, funkcjonowania zmysłów, komunikowania się, samodzielności, funkcjonowania emocjonalno-społecznego, umiejętności szkolnych i funkcjonowania poznawczego? 
  • Jakie prezentuje cechy korzystne dla rozwoju w zakresie warunków, przebiegu i wyników uczenia? 
  • Które cechy niekorzystnie mogą na to wpływać? 
  • Jakie są przyczyny trudności ucznia (pierwotne i wtórne)? 
  • Jakie są jego indywidualne potrzeby w zakresie dostosowania wymagań edukacyjnych, rodzaju pomocy i wsparcia przez inne osoby (np. specjalistów, nauczyciela wspomagającego)? 
  • W jaki sposób mocne strony i deficyty mogą się przekładać na funkcjonowanie dziecka w szkole? 
  • W jaki sposób można wykorzystać potencjał dziecka do wspomagania jego rozwoju? 
  • W jaki sposób sytuacje edukacyjne i codzienne funkcjonowanie ucznia w szkole można wykorzystywać do efektywnego wspierania jego rozwoju?

Właściwie postawiona wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania sprzyja uznaniu aktualnej odrębności ucznia o specjalnych potrzebach edukacyjnych, wyznacza także obszary, w zakresie których powinno się mu udzielić efektywnego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego już na wstępie, czyli z chwilą jego pojawienia się w danej placówce oświatowej. Tym samym ukierunkowuje opracowanie dla niego indywidualnych celów...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy