Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

17 sierpnia 2018

NR 87 (Marzec 2017)

Menedżer w szkole, menedżer w klasie

409

W dzisiejszych czasach dobry i skuteczny nauczyciel lub wychowawca musi występować w wielu różnorodnych rolach – lidera, organizatora, eksperta, moderatora, partnera, sprzymierzeńca, projektanta, prezentera. 

Wśród nich znajduje się również menedżer. Dlaczego tak jest i co to dokładnie oznacza w pracy w szkole i w kontakcie z uczniami?

Większości z nas słowo „menedżer” kojarzy się przede wszystkim z kadrą kierowniczą, z kimś, kto zarządza dużą firmą. Tymczasem nie jest ono zarezerwowane wyłącznie dla biznesu i można je rozumieć w znacznie szerszy sposób. Zdaniem P. Druckera – uważanego za jednego z najwybitniejszych ekspertów ds. zarządzania – menedżerem jest każda osoba, która kieruje pracą innych ludzi, niezależnie od tego, jakie miejsce zajmuje w hierarchii danej instytucji lub firmy. Zgodnie z tym założeniem, w szkole menedżerem może być dyrektor, kierownik świetlicy, przewodniczący uczniów, nauczyciel itd. Menedżer to zwierzchnik, który odpowiada za przewodzenie działaniami innych w taki sposób, aby realizować określone cele. Jego najważniejsze działania to zaplanować, zorganizować, podjąć decyzje, zmotywować i monitorować. Ale jak się to dokładnie odnosi do zadań nauczyciela? Musi mieć on umiejętności zarządzania klasą (rozumieć i rozpoznawać zjawiska zachodzące w grupie i adekwatnie na nie reagować, kreować pozytywną atmosferę, dbać o porządek i dyscyplinę), znać i realizować scenariusze zajęć, utrzymywać zainteresowanie uczniów, motywować ich do wysiłku, oceniać efekty ich pracy. 

POLECAMY

Zastanów się:

  • W jakich okolicznościach i w odniesieniu do jakich ludzi jesteś lub bywasz menedżerem? W swoich rozważaniach uwzględnij różne sytuacje w swojej pracy i w domu.
  • Czego dotyczą twoje główne zadania jako zarządcy? Za co jesteś przede wszystkim odpowiedzialny?
  • Kiedy cieszy cię rola menedżera, a kiedy bywa dla ciebie niewygodna lub zbyt obciążająca? Jakie są tego powody?

Menedżer czy lider?

Wiele osób jest przekonanych, że lider i menedżer to jedno i to samo. Nie jest to prawdą, a specjaliści od zarządzania ludźmi dwoją się i troją, aby – mimo licznych podobieństw – podkreślić różnice między tymi funkcjami (tab. 1). 

Jak te różnice można odnieść do szkolnego przykładu? Każdy nauczyciel w klasie powinien być zawsze przynajmniej menedżerem. Każdy dyrektor jest wśród swojej rady pedagogicznej menedżerem. Niestety, nie każdy będzie dobrym i mądrym zarządcą i na pewno nie każdy będzie potrafił wcielić się w rolę lidera.

Zastanów się i odpowiedz sobie szczerze na poniższe pytania:

  • Co ci się podoba, a co jest dla ciebie negatywnym elementem w roli lidera?
  • Co jest dla ciebie pociągające, a co odstręczające w byciu menedżerem? 
  • Kim na co dzień bardziej jesteś – menedżerem czy liderem – dla swoich podopiecznych, ich rodziców, współpracowników, domowników?
  • Kim bardziej chciałbyś być? Dlaczego?

 

Oczywiście są osoby, które mają predyspozycje do tego, aby być doskonałymi menedżerami – dobrze zarządzają, potrafią delegować, są uważne i dobrze radzą sobie, komunikując nawet najtrudniejsze i najbardziej niewygodne decyzje i informacje. Czasem jednak ci sami menedżerowie nie potrafią inspirować ludzi i w związku z tym nie są w stanie być dobrymi liderami. I na odwrót – nie każdy charyzmatyczny lider posiada odpowiednie przymioty, żeby móc spełniać się w roli menedżera. Idealnie, jeśli jedna osoba połączy w sobie obie te grupy umiejętności.

Tab. 1. Menedżer a lider – opis różnic funkcjonalnych

Tab. 2. Kompetencje menadżera

Tab. 3. Arkusz kompetencji miękkich

Jakim być i co umieć?

Mimo tego, że prawie każdy z nas choćby od czasu do czasu musi się mierzyć z rolą menedżera, nie wszyscy jesteśmy dobrymi i skutecznymi zwierzchnikami. Psycholodzy, zajmujący się zarządzaniem, od wielu już lat tworzą listy różnych cech i umiejętności, którymi powinien odznaczać się idealny menedżer. Uważa się, że musi on mieć odpowiednie kompetencje osobiste, społeczne, poznawcze i organizacyjne (tab. 2). 

We współczesnej szkole właściwie nic nie jest pewne. Jedynym stałym elementem jest ciągła zmiana – zmiana pokoleń, zmiana w obrębie relacji między uczniami a nauczycielami, zmiany psychofizyczne w procesie rozwoju samego dziecka. W związku z tym potrzebny jest zupełnie nowy typ nauczyciela-menedżera – takiego, który nie tylko skoncentruje się na zarządzaniu grupą w tradycyjny sposób, ale również będzie wyposażany w coraz większym stopniu w umiejętności miękkie (tab. 3).

Szkodliwe postawy i zachowania

B. Kuc i M. Żemigała podkreślają, że blisko 90% osób gorzej niż lepiej radzi sobie z funkcjami zarządzających. Oczywiście nie wynika to z braku chęci czy złych intencji. Czego w takim razie najczęściej nam brakuje, aby być niezłym menedżerem?

Ćwiczenie

  1. Zastanów się, jakimi cechami i zachowaniami charakteryzuje się szef z twoich nocnych koszmarów. Najpierw wypisz przynajmniej 15 elementów, które według ciebie dyskwalifikują ludzi do pełnienia funkcji kierowniczej. 
  2. Zastanów się, czy dużo z nich jest związanych z wiedzą lub jej brakiem. Jak wiele elementów na twojej liście wiąże się z niedostatkiem jakichś umiejętności? Czy wskazałeś takie określenia, które odnoszą się do postawy, czyli mniej lub bardziej uświadomionego nastawienia do świata i do ludzi?
  3. Z listy wybierz takie trzy cechy, które uważasz za absolutnie najważniejsze wady, uchybienia lub złe zachowania u menedżera. Dlaczego wybrałeś akurat te? Uzasadnij swój wybór.
  4. Sprawdź, czy twoje typy pokrywają się z trzema niżej opisanymi błędnymi postawami.

 

„Ja tu rządzę i inni muszą mnie słuchać!”

Wielu z nas utożsamia kierowanie ludźmi z bezwzględnym posłuszeństwem (szczególnie wtedy, kiedy po tej drugiej stronie są dzieci lub nastolatki). Dlatego próbujemy wszelkimi sposobami zmusić do wypełniania wszystkich naszych poleceń. Warto pamiętać, że uległość często nie ma nic wspólnego z zaangażowaniem, a w mądrym zarządzaniu właśnie o nie chodzi.

Aby temu przeciwdziałać, należy: 

  • Pamiętać, że jako szef mamy nie tylko prawa i przywileje, ale przede wszystkim obowiązki.
  • Mieć świadomość, że dobry menedżer bardziej jest autorytetem, niż ma autorytet z nadania.
  • Doceniać poprawne relacje i współzależność z uczniami.
  • Pielęgnować w sobie pokorę.
  • Zauważać i doceniać zaangażowanie i wkład grupy w realizację wspólnych celów.
  • Angażować do poszukiwania rozwiązań, podejmowania wspólnych decyzji i wyborów.

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy