Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

24 sierpnia 2018

NR 89 (Maj 2017)

Niepopularne i trudne decyzje

0 224

Nauczyciele i wychowawcy wielokrotnie w ciągu każdego dnia muszą podejmować różne decyzje. Niektóre z nich są łatwe i nie wymagają dłuższego czasu do namysłu, ale znajdą się i te bardziej złożone i problematyczne. Nie będą się one cieszyły uznaniem. Niełatwo będzie w nich rozstrzygnąć, co jest słuszne. Co możemy zrobić, aby ułatwić sobie dokonywanie lepszych wyborów i komunikowanie ich otoczeniu?

Sztuki dokonywania wyborów uczymy się od najwcześniejszych lat życia – przede wszystkim poprzez dziecięce zabawy i mierzenie się z mniejszą lub większą trafnością własnych decyzji i poprzez doświadczanie, jak na nie zareagują ludzie wokół nas – czy nas poprą i (niezależnie od wszystkiego) będzie można liczyć na ich wsparcie, czy będą niezadowoleni, obrażą się albo zaczną karać. Uczymy się jej też poprzez obserwację, jak z wyborami radzą sobie ważne osoby wokół nas. Już jako dorośli rzadko zastanawiamy się, jak ten proces przebiega w naszym wnętrzu. To może sprawić, że bez refleksji będziemy podążali sztywnie określonymi schematami i tym samym liczba rozpatrywanych przez nas rozwiązań w znacznej mierze zubożeje. 

Zastanów się

  • Jak na twoje dziecięce, a potem nastoletnie wybory reagowali twoi najbliżsi? Czy pozwalali ci trenować podejmowanie decyzji w różnych sytuacjach? A może bardziej nakazywali, zakazywali i ograniczali twoją autonomię?
  • Jak wygląda twój proces podejmowania decyzji teraz? Od kogo się go najbardziej nauczyłeś? Jak często się nad nim zastanawiasz? 
  • Co robisz, aby dokonać wyboru w łatwiejszej, a co w trudniejszej sytuacji? 
  • Czy preferujesz jakieś konkretne metody ułatwiające decydowanie? 
  • Czy są takie sposoby wybierania, które – mimo tego, że są ci znane – omijasz dużym łukiem?

Mieć jasność

Luda Kopeikina, doktor informatyki i wykładowczyni zarządzania na amerykańskim MIT, podkreśla, że kluczem do podejmowania trafnych decyzji jest taki stan umysłu, który określa ona mianem jasności. To według niej wewnętrzne przekonanie, że nasza decyzja jest w danej sytuacji najwłaściwsza. Towarzyszą mu konkretne aspekty fizyczne, poznawcze i emocjonalne.
Jasność to stan harmonii poznawczej, fizycznej i emocjonalnej, który pozwala efektywnie wykorzystać nasze zasoby w procesie podejmowania decyzji i każdego innego działania.

Jasność
Poziom fizyczny Poziom poznawczy Poziom emocjonalny
  • odprężenie ciała,
  • rozluźnienie, 
  • brak napięcia
  • koncentracja,
  • uważna obecność – bycie tu i teraz,
  • spostrzegawczość,
  • otwartość, 
  • skupienie uwagi na problemie
  • spokój,
  • brak lęku, obaw, wątpliwości,
  • pozytywne nastawienie,
  • zadowolenie,
  • poczucie mocy i energii do działania,
  • pewność siebie

Ćwiczenie

  1. Na początku przypomnij sobie decyzję, którą podjąłeś z pełnym przekonaniem i silnym wewnętrznym poczuciem, że jest ona najlepsza z możliwych. Jakie było to dla ciebie doznanie? Jakie emocje ci towarzyszyły? Ta sytuacja to twój własny przykład stanu jasności. 
  2. W drugiej kolejności przywołaj wspomnienie twojej decyzji, co do której nie byłeś pewny, która budziła wiele wątpliwości. Co wtedy dominowało w twoich odczuciach? To przeciwieństwo stanu jasności.
  3. Przeanalizuj swój ostatni tydzień i określ, ile razy w czasie pracy, przy dokonywaniu różnych, niełatwych wyborów, osiągnąłeś stan jasności. Jeśli zauważyłeś go niemal każdego dnia – gratulacje. Jeśli nie było tego dużo – nie przejmuj się, osiąganie stanu jasności można trenować.

Często kiedy podlega się ciągłej presji znajdowania rozwiązań w sytuacjach kryzysowych, pojawiają się przeszkody, które utrudniają osiąganie stanu jasności. Najważniejsza z nich to wielozadaniowość, czyli skupianie się jednocześnie na kilku rzeczach i brak poświęcenia dostatecznej uwagi jednej sprawie, w której potrzebna jest decyzja. Stan jasności jest bardzo silnie powiązany ze skupieniem myśli i uwagi. Można go ćwiczyć, aby łatwiej móc go przywołać w potrzebnych sytuacjach.

Wielozadaniowość jest najważniejszą z przeszkód, utrudniających osiąganie stanu jasności. To skupianie się jednocześnie na kilku rzeczach i brak poświęcenia dostatecznej uwagi jednej sprawie, w której potrzebna jest decyzja. 

Ćwiczenie

Wykonaj je przed zabraniem się za poszukiwanie rozwiązań nurtującego cię problemu.

  1. Przygotuj się: usiądź w wygodnej pozycji. Zadbaj o to, aby twój kręgosłup był wyprostowany. Zamknij oczy i skieruj wzrok w górę pod kątem ok. 20 stopni. Taka pozycja powinna pozwolić ci na jednoczesne odprężenie i koncentrację. 
  2. Rozluźnij ciało: skup swoją uwagę na tym, jak oddychasz. Na początku niczego nie zmieniaj, nie wymuszaj. Dopiero po chwili zacznij oddychać głęboko i powoli. Wyobraź sobie, że twój wydech jest jak westchnienie – kiedy go robisz, uchodzi z ciebie wszelkie napięcie. Jeśli poczujesz w swoim ciele takie miejsce, które nie może się rozluźnić, wyobraź sobie, że kierujesz do niego oddech, aby i ono mogło się odprężyć. 
  3. Uspokój i oczyść umysł: wybierz słowo lub krótki zwrot, np. spokój, pewność, rozluźniam się, i powtarzaj je w myślach z każdym wydechem. Kiedy zauważysz w swojej głowie jakieś inne myśli, na krótko daj im uwagę, ale nie angażuj się w nie. Możesz powiedzieć, np. zajmę się nimi później, i wrócić do swojej mantry. 
  4. Nabierz rozpędu: przypomnij sobie sytuację, w której byłeś szczęśliwy, odniosłeś sukces, była w tobie ekscytacja. Przywołaj ją ze szczegółami, aby móc przeżyć ją ponownie. Poczuj wszystkie wiążące się z nią przyjemne emocje. Poczuj swoją siłę, pewność i sprawczość.
  5. Zabierz się za decyzję: teraz jesteś gotowy przejść do kolejnego etapu podejmowania decyzji – precyzowania celu.

Oczywiście, stan jasności nie gwarantuje, że nasza decyzja i jej rezultaty będą zawsze i wszędzie pozytywne, bo w momencie dokonywania wyboru nie mamy możliwości przewidzieć absolutnie wszystkiego. Pomaga jednak zyskać większy spokój i zaufanie do siebie w chwilach – z samego założenia – większej niepewności.

Znać cel

Zdecydowanie trudniej jest dokonać wyboru, jeśli nie wie się, czego się tak naprawdę chce, dokąd się zmierza, czego się oczekuje. Kiedy więc potrzeba podjąć decyzje w skomplikowanych sprawach, dobrze jest najpierw dotrzeć do prawdziwych motywacji własnego działania. Wymaga to chwili skupienia i szczerości wobec samego siebie, bo czasami dokonanie konkretnego wyboru to wymówka, która ma przykryć nasze inne, nieakceptowane potrzeby, do których nie chcemy się przyznać. 
Ćwiczenie

  1. Wybierz sytuację, co do której masz w najbliższym czasie podjąć niełatwą dla ciebie decyzję. Sformułuj ją jako pytanie, np. Jak powinienem postąpić – odpuścić czy wymagać?Twoja decyzja w formie pytania: 
  2. Powtarzaj sobie pytanie, dlaczego to jest ważne, do czasu, gdy nie poznasz fundamentalnej przyczyny swojej decyzji. Dlaczego to jest ważne? Dlaczego to jest ważne? Dlaczego to jest ważne? Fundamentalna przyczyna (cel) twojej decyzji: Jeszcze raz sformułuj swoją decyzję z uwzględnieniem jej fundamentalnego celu – tym razem zacznij ją od słów: Jak najskuteczniej
  3. Określ, po czym poznasz, że osiągnąłeś zamierzony cel. Parametry sukcesu:


Jeśli podejmujemy trudną decyzję i nie jesteśmy do niej sami przekonani, warto jeszcze raz ją przemyśleć, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie znaleźliśmy jeszcze właściwego rozwiązania.

Z dystansem

Jednym z największych wyzwań w pracy z dziećmi i młodzieżą jest stykanie się z nieprzewidzianymi, zaskakującymi (czasami też niebezpiecznymi) zdarzeniami. Trzeba w nich szybko i sprawnie zareagować – wybrać, co samemu zrobić, i często również określić, jak mają zachować się inni. To wielki dar, bo można mieć wpływ, można decydować. Ale jednocześnie jest to jeszcze większa odpowiedzialność, ponieważ trzeba ponieść wszelkie tego konsekwencje – od sprostania ocenom innych, poprzez przekonywanie i bronienie swojego stanowiska, do egzekwowania konkretnych działań.

Zastanów się i przyznaj szczerze

  1. Czy zdarzyło ci się na przestrzeni ostatniego roku podejmować trudne decyzje? Czego one dotyczyły? Dlaczego sprawiły ci kłopot?
  2. Czy wśród nich były niepopularne decyzje? Jakie wywołały one reakcje otoczenia? Jakie były pozytywne i negatywne ich konsekwencje?
  3. Czy stać cię na podejmowanie niepopularnych decyzji? Czy umiesz sprzeciwić się presji otoczenia, kiedy wiesz, że tak trzeba? A może łatwiej ci pozwolić, aby to inni decydowali za ciebie?

Nauczyciel lub wychowawca musi zareagować na różne sytuacje i jego decyzje nie mogą być przypadkowe lub podyktowane jedynie aktualnymi emocjami. Powinny być przemyślane i celowe, dające szansę na pozytywną zmianę. Nie tylko same decyzje wzbudzają emocje, ale również konieczność ich przekazania. Decydujący chce znaleźć dobre rozwiązania i pragnie, aby jego propozycje zostały pozytywnie przyjęte. Może zatem bać się, jak zareagują na nie inni i czy on będzie w stanie temu sprostać. Szczególnie przy niezwykle trudnych i zagrażających wydarzeniach może martwić się, że nie będzie potrafił zrobić tego dobrze, bo nikt go przecież specjalnie nie uczył. Może mieć przekonanie, że powinien to zrobić ktoś inny, najlepiej ktoś bezstronny, specjalista od komunikacji, np. psycholog. W takich okolicznościach jego lęk będzie złym doradcą. Dlaczego? Ponieważ podnosi on znacznie poziom pobudzenia organizmu, a jeśli przekroczy on pewną granicę, pojawi się roztrzęsienie i sparaliżowanie. Wiąże się to z pierwszym prawem Yerkesa-Dodsona, które mówi, że zbyt duża presja negatywnie wpływa na pamięć roboczą człowieka i w związku z tym ma ona mniejsze możliwości przetwarzania informacji koniecznych do uwzględniania przy poszukiwaniu najlepszego rozwiązania. Co można zrobić, aby zniwelować wpływ silnych emocji na proces wyboru? Przede wszystkim pamiętać, że podjęcie decyzji i poinformowanie o niej to dwie zupełnie różne sprawy. Jeśli nie będziemy mieli tego świadomości, może to upośledzić proces decydowania lub nawet zahamować go na długi czas.

Przypomnij sobie

  • Czy zdarzyła ci się taka sytuacja, że choć wiedziałeś, jaka decyzja będzie najlepsza w danej sytuacji, mimo to przerażała cię już sama myśl powiedzenia o niej i wyjaśnienia powodów twojego wyboru? 
  • Ile czasu musiałeś wtedy przeznaczyć na samo zmaganie się z decyzją? A ile czasu poświęciłeś, żeby zebrać się i w końcu poinformować o swojej decyzji? Jak to wpłynęło później na wdrożenie twoj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy