Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

22 sierpnia 2018

NR 88 (Kwiecień 2017)

Poczuć swoją wartość

0 226

Poczucie własnej wartości – każdy z nas chciałby je mieć. Dzięki niemu jesteśmy bardziej zadowoleni z siebie, z tego, co robimy, z życia. Zachowujemy się z większą pewnością siebie. Mamy odwagę i dążymy do realizacji swoich marzeń. Wybieramy to, co nam służy i jest dla nas naprawdę dobre. Skąd się bierze? Dlaczego czasami go brakuje? Jak można je mądrze budować?

Poczucie własnej wartości to uogólniona postawa człowieka wobec samego siebie, którą – jak każdą inną postawę – budują trzy elementy:

  1. intelektualny, czyli to, jak człowiek postrzega sam siebie, jak ocenia to, kim jest i co robi, jakie ma myśli i przekonania na swój temat, 
  2. emocjonalny, czyli jakie uczucia żywi w stosunku do siebie, czy siebie lubi, szanuje, akceptuje, czy uważa, że zasługuje na miłość, 
  3. behawioralny, czyli w jaki sposób zachowuje się wobec siebie, jak siebie traktuje, na ile umie zadbać o siebie i zaspokojenie swoich potrzeb. 

Poczucie własnej wartości to nie chwilowe dobre myśli o sobie, ulotne zadowolenie z tego, co się zrobiło, czy zadbanie o siebie raz na jakiś czas. To trafna i uczciwa samoocena oraz głęboka wiara w to, że jest się po prostu dobrym, ważnym i kompetentnym. To odczuwanie samoakceptacji i sympatii do siebie niezależnie od doświadczanych porażek, popełnianych błędów czy krytyki ze strony innych. To także regularność i konsekwencja w dbaniu o siebie oraz takie działania, które potwierdzają, że jest się dla siebie kimś najważniejszym, kto ma prawo dążyć do szczęścia. 

Sprawdź

Poczucie własnej wartości wyrażają m.in. poniższe stwierdzenia. Zaznacz te, które są ci bliskie i w które naprawdę wierzysz:

  • Jestem osobą wartościową i ważną.
  • Uważam, że posiadam wiele pozytywnych cech.
  • Lubię siebie.
  • Ogólnie rzecz biorąc, jestem z siebie zadowolony.
  • Zasługuję na szczęście.
  • Ufam sobie – podpowiedziom mojego umysłu, temu, co myślę, widzę, słyszę, czuję.
  • Jestem wystarczająco dobry taki, jaki realnie jestem. 
  • Czuję się tak samo dobry, jak inni ludzie.
  • Potrafię robić różne rzeczy tak dobrze, jak większość innych ludzi.
  • Zasługuję na dobroć i szacunek ze strony swojego otoczenia.
  • Szanuję ludzi i staram się być dobry dla osób wokół mnie.
  • Nikt – ani ja, ani ktoś inny – nie żyje na świecie po to, aby spełniać oczekiwania innych.
  • Umiem samodzielnie zdecydować, co jest dla mnie dobre.
  • Mam prawo do swoich poglądów i wyborów.
  • Mam odwagę podejmować nowe wyzwania i dokonywać zmian w swoim życiu.
  • Pozwalam sobie i innym popełniać błędy, bo rozumiem, że to nieodłączna część nauki.
  • W tym, co robię, dążę, aby być zdrowym, szczęśliwym i spełnionym.

Z którymi przekonaniami identyfikujesz się najbardziej? Które jest ci najtrudniej przyjąć i stosować w życiu?

Analiza nawyków i nauk wyniesionych z domu rodzinnego może pomóc w uświadomieniu sobie, czy przypadkiem nie powielamy szkodliwych zachowań. Warto pamiętać, że nie chodzi o to, aby obarczać swoich najbliższych za problemy z własnym poczuciem wartości. To niczemu nie służy. 

Między pychą a wstydem

Wiele osób utożsamia poczucie własnej wartości z samozachwytem, samouwielbieniem, samolubnością, silnym egocentryzmem. Tymczasem jest to zrównoważona postawa, która znajduje się dokładnie między dwiema skrajnościami – niekonstruktywnym wstydem i równie niekonstruktywną pychą. Takie wypośrodkowanie sprawia, że ma dać ona w efekcie stabilność emocjonalną (tab. 1).

Dla osób z bardzo wysokim poziomem niekonstruktywnego wstydu I. Majewska-Opiełka, polska psycholog zajmująca się rozwojem osobistym, 
proponuje ćwiczenie-eksperyment pt. „Uwaga, idę”. 

„Uwaga, idę”

Kiedy będziesz szedł ulicą albo korytarzem, gdzie mijasz inne osoby, wyprostuj plecy, unieś głowę i postaraj się iść w taki sposób, aby inni ustępowali ci drogi. Podczas tego ćwiczenia zachowaj spokój i spróbuj wyzwolić w sobie jak największą energię i pewność siebie. Zadbaj o to, aby nikogo nie popychać, nie potrącać z agresywną irytacją. Nie uchylaj się też przesadnie. Nie bój się, w ten sposób nie będziesz niebezpieczny ani dla innych, ani dla siebie. Pamiętaj, że to ćwiczenie to eksperyment, co oznacza, że może on nie wyjść za pierwszym razem. Ważne, abyś nie poddawał się i podjął tyle prób, aby osiągnąć w końcu zamierzony cel.

Źródło: opracowanie własne na podstawie I. Majewska-Opiełka, Poczucie własnej wartości w działaniu, www.majewska-opielka.pl/poczucie-wlasnej-wartosci-w-dzialaniu-9/.

Skąd problemy z poczuciem własnej wartości?

Każdy człowiek rodzi się w konkretnej rodzinie i z każdym dniem, kiedy rozwija się i dorasta, kształtuje się jego poczucie własnej wartości. Liczy się wszystko – najdrobniejsze gesty, zachowania, słowa różnych osób z najbliższego otoczenia, a najbardziej opiekunów. Ich reakcje na sukcesy i porażki, zachowania zgodne z oczekiwaniami i te niepożądane. I choć warto zakładać, że osoba, która staje się rodzicem, stara się odgrywać swoją rolę tak dobrze, jak tylko potrafi, nie zawsze umie stworzyć atmosferę odpowiednią do rozwoju zdrowych emocji i psychiki u dziecka. Dlaczego? Chociażby dlatego, że jej opiekunowie również mogli nie umieć zadbać, aby zbudować w niej poczucie własnej wartości. To sprawia, że pojawia się ryzyko, iż taki deficyt będzie przekazywany kolejnym pokoleniom. Oto przykłady warunków w domu rodzinnym, które nie służą budowaniu poczucia własnej wartości u dziecka:

  • Zaniedbanie emocjonalne – pozbawianie dziecka autentycznej uwagi i zainteresowania jego opiekunów, brak fizycznej i/lub psychicznej dostępności rodziców z powodu, np. rozwodu, przeciążenia pracą, nadmiernej koncentracji na sobie, swoich sprawach i problemach.
  • Niespójność komunikatów – wysyłanie przez opiekunów w tym samym czasie sprzecznych sygnałów, co skutkuje pojawieniem się niepewności i dezorientacji u dziecka, np. Kocham cię takiego, jaki jesteś, ale musisz zmienić w sobie kilka rzeczy. Chcę spędzać z tobą jak najwięcej czasu – bo jesteś dla mnie najważniejszy – ale teraz po prostu nie mogę. Pragnę, żebyś robił w życiu to, cochcesz, ale nie możesz zawieść moichplanów, nadziei i ambicji wobec ciebie.
  • Krytyka i wymaganie perfekcji – oczekiwanie, że dziecko będzie idealne i ciągłe niezadowolenie, że takie nie jest, okazywanie mu aprobaty jedynie w sytuacjach, kiedy – według opiekunów – na to zasłuży.
  • Nadmierna kontrola – przekonanie w rodzicu, że wie on lepiej, czego potrzebuje jego dziecko, podejmowanie za nie wszystkich decyzji, odbieranie mu inicjatywy, sprawczości i samodzi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy