Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z uczniem ze SPE

6 maja 2021

NR 124 (Maj 2021)

Wspieranie ucznia z dysleksją w codziennej pracy

0 120

Dziecko z dysleksją w sytuacji, gdy pozbawiamy je odpowiedniego wsparcia, funkcjonuje poniżej swoich możliwości intelektualnych, przejawia również wiele trudności, które występują niemal na wszystkich płaszczyznach życia. Aby nie przekreślać jego możliwości i wyrównać szanse, konieczne jest więc tworzenie środowiska, które sprzyja kompleksowemu rozwojowi takiego ucznia.

Uczniowie z dysleksją stanowią stale rozszerzającą się grupę w społeczności szkolnej. Ich kształcenie i wychowanie są jednymi z zadań szkoły oraz wyzwaniem, z jakimi mierzą się nauczyciele. Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu powodują, iż dzieci wymagają wsparcia w pokonywaniu codziennych trudności. Niezwykle ważne jest, by szkoła była środowiskiem przyjaznym, sprzyjającym wszechstronnemu rozwojowi ucznia, dostosowanym do jego indywidualnych potrzeb i predyspozycji. W tym celu edukacja powinna być zintegrowana, co oznacza przede wszystkim to, by każdy uczeń, jak i nauczyciel czuł się doceniony w równym stopniu. Środkiem do osiągnięcia właściwej integracji może być zwiększanie udziału uczniów w kulturze lokalnej szkoły, w realizowanym programie nauczania oraz życiu społeczności, co bezpośrednio przyczynia się do zmniejszenia deficytów w tych obszarach. 
Należy też zwrócić uwagę na różnorodność uczniów, którzy zamieszkują dany obszar, wpływa to bowiem bezpośrednio na restrukturyzację kultury, polityki i praktyk w szkołach. Udział w życiu szkolnym powinien być zapewniony w równym stopniu wszystkim uczniom, nie zapominając o tych, którzy nie mają żadnych zaburzeń czy specjalnych potrzeb w nauce i funkcjonowaniu, ale w sposób na tyle dyskretny, by uczeń z powodu swoich deficytów nie czuł się gorszy od innych. Warto wykorzystywać udział społeczności uczniowskiej w przezwyciężaniu barier w nauce i działaniu na rzecz ogółu. 
Różnice pomiędzy uczniami powinny być postrzegane jako potencjał, a nie problem, i wykorzystywane do podnoszenia jakości procesu kształcenia i funkcjonowania szkoły jako miejsca dla uczniów i nauczycieli. Niewątpliwie szkoła to miejsce tworzenia wspólnoty i rozwijania wartości, które wykorzystać można jako potencjał w budowaniu relacji między szkołami a środowiskiem lokalnym. Integracja w systemie edukacji postrzegana jest jako element integracji społecznej i stanowi doskonałą okazję do umożliwienia uczniom właściwego funkcjonowania.
Wdrażając integrację w edukacji, masz pewność, że dążysz do zapewnienia odpowiednich warunków nauki wszystkim uczniom poprzez prowadzenie diagnozy, stawianie wyzwań dostosowanych do indywidualnego potencjału, dostrzeganie różnorodnych potrzeb, eliminowanie barier utrudniających naukę. 
Poniższe propozycje wskazują działania, które możemy podjąć, zarówno pracując indywidualnie z dzieckiem, np. w trakcie terapii, jak i podczas pracy z całą klasą. 

POLECAMY

Dostosowanie wymagań i ocenianie 

Ocenianie osiągnięć edukacyjnych uczniów polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez uczniów wiadomości i umiejętności, w stosunku do wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej i realizowanych programów nauczania. Niezwykle istotnym elementem oceniania jest udzielanie uczniom informacji zwrotnej o jakości ich pracy, mającej na celu zdobywanie wiedzy i umiejętności, zatem bardzo ważne jest, by ocena była traktowana jako wskazówka dotycząca zakresu materiału, jaki jest jeszcze do przeanalizowania i utrwalenia, nie zaś obraz deficytów i liczby popełnionych błędów przez ucznia. Celem oceniania jest też pomoc uczniowi w planowaniu własnego rozwoju oraz motywowanie go do dalszych postępów w nauce. Poprzez ocenianie nauczyciele dokonują analizy jego mocnych i słabych stron, czego efektem jest właściwe rozpoznanie trudności czy szczególnych uzdolnień uczniów. Rozpoznawanie i zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych związane jest z udzielaniem mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, m.in. poprzez dostosowywanie wymagań edukacyjnych do jego indywidualnych możliwości psychofizycznych. Oznacza to działania mające na celu zastosowanie takich kryteriów w formułowaniu wymagań stawianych uczniowi, by uwzględniały one jego deficyty, zaburzenia oraz szczególne uzdolnienia. Koniecznie trzeba pamiętać, by nie utożsamiać dostosowania wymagań edukacyjnych z ich obniżeniem, to pierwsze oznacza bowiem jedynie wykorzystanie innych metod i form pracy niż uznane za standardowe. 
 

Tab. 1. Metody, techniki i strategie wspierające ucznia z dysleksją1

Metoda, technika, strategia 

Opis 

Mapy myśli 

Mapy myśli są wyrazem myślenia wielokierunkowego, czyli naturalną funkcją naszego umysłu. To technika graficzna wyzwalająca potencjał intelektu. Mapy myśli to pozytywna alternatywa wobec tradycyjnych notatek, które są zbyt długie, zbyt trudne do zapamiętania, zbyt czasochłonne i nie pobudzają mózgu do twórczej pracy. Chcąc korzystać z map, pamiętaj, że:

  • Temat mapy symbolizuje centralny rysunek.
  • Główne zagadnienia w postaci gałęzi wybiegają promieniście z centralnego rysunku.
  • Gałęzie zawierają kluczowy rysunek lub słowo (wypisane dużymi literami nad odpowiednią linią). Zagadnienia poboczne lub mniej ważne reprezentowane są jako gałęzie podporządkowane gałęziom wyższego rzędu. 
  • Gałęzie tworzą sieć węzłów.

Ważne!

Przed przystąpieniem do tworzenia mapy trzeba wyznaczyć sobie cel podejmowanych działań, a następnie zgodnie z koncepcją T. Buzana odpowiedzieć na następujące pytania:

Jaka wiedza potrzebna jest do osiągnięcia tego celu?

Gdyby mapa była książką, jakie byłyby tytuły jej rozdziałów?

Jakie są twoje konkretne zamierzenia?

Jakich jest siedem najważniejszych kategorii w tym zakresie tematycznym?

Jakie są twoje odpowiedzi na podstawowe pytania (w odniesieniu do tematu):

Dlaczego? Co? Gdzie? Kiedy? Jak? Który? Kto?

Czy istnieje szersza kategoria, do której wszystkie (lub niektóre) powyższe należą, i czy nie lepiej byłoby jej użyć?

Instrukcja działania:

  1. Przygotuj gładki notatnik dużego formatu i kolorowe pisaki.
  2. Ułóż poziomo arkusz papieru.
  3. Narysuj w centrum symbol celu, słowa-klucza.
  4. Stosuj kolory w celu akcentowania, nadawania struktury, faktury, wyrażenia kreatywności – barwy stymulują wzrok i wzmacniają obraz w umyśle.
  5. Rysuj grube linie, które rozchodzą się promieniście od centralnego rysunku, przypominające gałęzie trwale połączone z głównym obrazem.
  6. Stosuj linie faliste, zakrzywione – jest to atrakcją dla mózgu.
  7. Na każdej gałęzi zapisuj jedno słowo-klucz związane z danym tematem jako myśli przewodniej, która odnosi się do następujących kategorii: sytuacje, uczucia, fakty, wybory.
  8. Dodaj kilka pustych gałęzi i intuicyjnie je wypełniaj.
  9. Umieszczaj na gałęziach dowolne słowa w zależności od tego, co ci przyjdzie do głowy. Można dołączyć pytania Co? Kto? Gdzie? Dlaczego? Jak?

Unikaj:

  • Tworzenia map myśli, które w rzeczywistości nimi nie są.
  • Używania fraz zamiast słów.
  • Obaw przed ostatecznym efektem estetycznym.
  • Negatywnych reakcji emocjonalnych związanych z procesem twórczym.

 

Co zyskuje uczeń z dysleksją dzięki pracy z mapą myśli?

  1. W zaburzeniach wzrokowych mapa myśli:

- oddziałuje na zmysł wzroku bardzo pozytywnie przez stymulację różnymi kolorami;

- odwołuje się nie tylko do pisma, ale i do obrazu, który dla dyslektyków jest bardziej konkretny niż pismo, przez co pozwala na lepsze zapamiętanie;

- jest tworzona na lepszej kartce, przez co daje lepszy obraz całości;

- jest lepiej zorganizowana niż tekst, więc nie męczy wzroku;

- ćwiczy ruchy fiksacyjne gałki ocznej poprzez swój koncentracyjny układ;

- wpływa na nawyk odpowiedniego zagospodarowania przestrzennego strony.

  1. W zaburzeniach słuchowych mapa myśli:

- daje możliwość do ćwiczenia analizy głoskowej na poszczególnych wyrazach (w mapach nie używa się całych zdań);

- jest ,,szkieletem”, który pobudza umysł do tego, aby wypełniać to, co zostało zaburzone w procesie komunikacji;

- prowokuje do tego, aby wychwytywać z usłyszanej wypowiedzi słowa kluczowe, więc stymuluje słuch;

  1. W zaburzeniach grafomotorycznych mapa myśli:

- wymaga staranności i płynności, więc ćwiczy ruchy ręki;

- można ją sporządzać wolniej niż tradycyjne notatki, więc daje więcej czasu uczniowi na skuteczne zanotowanie;

- ćwiczy zarówno pisanie, jak i rysowanie, co rozwija sprawność manualną;

- ćwiczy rysowanie regularnych i połączonych ze sobą linii dzięki czemu wyrabia nawyk odpowiedniego łączenia liter i pomaga w ćwiczeniach na trzymanie się w liniaturze. 

 

 

Nowoczesne technologie informacyjno- komunikacyjne 

Wprowadzając do swojej pracy nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne warto zadać sobie następujące pytania:

  1. Jakie potrzeby edukacyjne uczniów zauważasz w swojej grupie terapeutycznej, klasie?
  2. Które z tych potrzeb są dominujące wśród uczniów?
  3. Czy posiadasz strategię pracy z uczniem z dysleksją rozwojową, w której uwzględniasz pracę z komputerem, telefonem?
  4. Czy zauważasz pozytywne efekty wynikające z pracy z użyciem TIK?
  5. Czy posiadasz zasoby do tego, by pracować z wykorzystaniem nowoczesnych technologii?
  6. Czy posiadasz bazę programów, narzędzi, aplikacji?
  7. Czy wiesz, w jaki sposób zadbać o bezpieczeństwo uczniów?

 

Propozycje aplikacji 

Dyktanda online Ortografia dla dzieci (https://www.dyktanda.net)

Platforma ta skonstruowana jest w taki sposób, że pozwala na wybór określonej reguły ortograficznej oraz poziomu trudności dyktanda (poprzez zaznaczenie konkretnej klasy).

 

Mind Vector (https://www.mindvectorweb.com)

Ta aplikacja pomaga tworzyć graficzne notatki i mapy myśli. Graficzne notatki sprawiają, że nauka staje się przyjemna i bardziej efektywna. Aby stworzyć mapę myśli, uczeń musi przeanalizować i przemyśleć określone informacje, wyrazić je własnymi słowami, dodać obraz, który odnosi się do konkretnych treści. Aplikacja ta umożliwia również tworzenie, udostępnianie i edytowanie map myśli. Można w niej dodać do tworzonych map ikonki, obrazy lub zdjęcia, a także zmieniać kolory i kształty poszczególnych elementów. Gotowe mapy aplikacja pozwala zapisać w formatach csf, pdf bądź png, a następnie wysłać pocztą lub udostępnić w ,,chmurze”.

 

Ortografia dla dzieci (http://bit.ly/2EZzodz

To aplikacja stworzona dla uczniów w każdym wieku. Jej zadaniem jest pomóc w przyswojeniu zasad ortografii. Przyjazny i kolorowy interfejs sprawia, że dzieci bez trudu się po niej poruszają. W pełnej wersji oferuje ona dostęp do ok. 640 ćwiczeń ze słówkami, natomiast w wersji demo – do 5 ćwiczeń z puli 10 wyrazów dla każdej kategorii oraz do 3 dyktand. Dzięki zakładce „Zasady ortograficzne” uczniowie mogą połączyć teorię z praktyką, natomiast korzystając z zakładki „Sprawdzian”, mogą zweryfikować wiedzę nabytą podczas ćwiczeń. Wyrazy są zapisane szkolną czcionką, aby uczeń szybciej przyswoił zasady ortografii oraz sposób zapisu. Aplikacja nie wyświetla błędnie napisanych wyrazów, dzięki czemu dzieci nie nabierają złych nawyków, pisząc z pamięci. 

 

Sketchnotki (http://bit.ly/368LnBo)

To rysunkowe notatki – łączą bowiem słowa, rysunki, kształty, kolory i oddziałują na uczniów wielozmysłowo. Dla uczniów z dysleksją, dysgrafią i dysortografią poprawne wypełnianie kart pracy może okazać się trudne. Aby ułatwić im to zadanie, warto skorzystać z tej aplikacji.

 

My House (https://apple.co/37iXhZv

To aplikacja, która pozwala dziecku zaprojektować swój dom – pomaga rozwijać wyobraźnię, percepcję wzrokową i koordynację ruchową. Gra składa się z plansz, które przedstawiają pomieszczenia znajdujące się w domu, oraz ilustracji sprzętów, stanowiących wyposażenie mieszkania.

 

 

Odpowiednie strategie uczenia się 

  1. Metapoznanie, czyli myślenie o myśleniu, pełni ważną funkcję w przebiegu nauki. Dzięki temu uczniowie z dysleksją lepiej rozumieją pojęcia, idee i sytuacje, przez co czytany tekst napiera więcej znaczeń. W modelu tym wyróżnia się cztery główne zmienne, istotne w procesie uczenia się:

- tekst – materiał do nauczenia;

- zadanie – cel czytania;

- strategie – sposób rozumienia i zapamiętywania informacji przez czytanie;

- charakterystyka ucznia – jego wcześniejsze doświadczenia, wiedza ogólna, zainteresowania i motywacja. 

  1. Dziecięca wiedza na temat własnej aktywności metapoznawczej – można ją budować poprzez głośne myślenie w czasie wykonywania określonych zadań.
  2. Zachęcanie do świadomej aktywności poznawczej, np. przez pytanie samego siebie: Czy już to robiłem? W jaki sposób to robiłem? Czy to najlepszy sposób na rozwiązanie tego problemu?
  3. Monitorowanie poziomu rozumienia tekstu.
  4. Wyobraźnia wzrokowa – jednym ze sposobów jej rozwijania jest opisana powyżej mapa myśli.
  5. Doświadczenia znaczące – warto dołożyć wszelkich starań, by metapoznanie stało się integralną częścią procesu uczenia się. Pomocne mogą okazać się karteczki z pytaniami, na które uczeń odpowiada w trakcie twórczego pisania.
  6. Wzajemne nauczanie – to proces interaktywny, który służy jednocześnie monitorowaniu poziomu rozumienia tekstu i jego pogłębieniu, przez skupienie uwagi na takich procesach jak pytanie, wyjaśnianie, podsumowanie, przewidywanie. 
  7. „Myślę, więc czytam” – koncepcja składająca się z 8 strategii czytania. Ważna jest tutaj konieczność rozumienia przez uczniów tego, co czytają:
  • Przejrzenie – uruchomienie wcześniej nabytej wiedzy, przewidywanie i ustalanie celu.
  • Pytania do siebie – generowanie pytań, które będą przewodnikiem w trakcie lektury.
  • Znajdowanie powiązań – odnoszenie czytania do Ja, do tekstu i do świata.
  • Wizualizacja – tworzenie obrazów mentalnych.
  • Wiedza na temat tego, jak działają słowa – rozumienie wyrazów poprzez strategiczne rozwijanie zasobu słownictwa.
  • Monitorowanie – pytanie, czy tekst ma sens, i wyjaśnianie poprzez wdrażanie strategicznych procesów.
  • Podsumowanie – synteza najważniejszych idei.
  • Ocena – wyrażanie własnych osądów.
  1. Rusztowanie – nauczyciel dostarcza informacji na drodze zadawania pytań i wyjaśniania, w ten sposób wydobywając właściwe odpowiedzi od uczniów. W zależności od efektów tej strategii stopniowo usuwa on ,,podpórki, rusztowanie”, czyli wycofuje się.
  2. Zachęcanie do korzystania z samooceny – tutaj pomocne może okazać się postawienie sobie następujących pytań:
  • Czy już coś takiego robiłem?
  • Jak sobie z tym poradziłem?
  • Czy było to łatwe?
  • Czy było to trudne?
  • Dlaczego było to łatwe lub trudne?
  • Czego się nauczyłem?
  • Co muszę zrobić, aby wykonać to zadanie?
  • Jak się do tego zabrać?
  • Czy mam się za to zabrać w taki sam sposób jak poprzednio?
  1. Opowiadanie własnymi słowami – to alternatywny model oparty na opowiadaniu przeczytanego materiału, dzięki czemu można oszacować poziom rozumienia tekstu. Proponuje się tutaj następujące kryteria:
  • tekstowe (co dziecko zapamiętało);
  • poznawcze (w jaki sposób przetwarza informacje);
  • afektywne (co czuje w odniesieniu do tekstu).


Praca z uczniem 

Pomocne podczas pracy na lekcji mogą być odpowiednie metody, strategie i techniki, które sprawią, że uczeń z dysleksją będzie mógł odnosić drobne sukcesy oraz współdziałać z zespołem klasowym i aktywnie uczestniczyć w zajęciach na miarę swoich możliwości (należy pamiętać, że często dzieci mają uzasadnione obawy przed wypowiadaniem się na forum klasy) – tabela 1.

Współpraca z rodzicami 

To niezwykle istotne zadanie, gdyż wspólnie podejmowane działania przeważnie przynoszą bardzo dobre efekty, ponadto zadaniem pedagoga jest przeprowadzenie psychoedukacji. Warto zauważyć, że bardzo często rodzice czują się zagubieni i zdezorientowani w sytuacji, gdy każdego dnia mierzą się z objawami dysleksji dziecka. 
Co możesz zrobić?

  • Wyjaśnij, jakie są przyczyny trudności w czytaniu i pisaniu u dziecka. Podkreślaj znaczenie zaburzonych funk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy