Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z uczniem ze SPE

27 sierpnia 2018

NR 92 (Październik 2017)

Uwaga, uczeń z dyskalkulią – wsparcie potrzebne od zaraz

0 390

Światowe badania nad zaburzeniami zdolności matematycznych zaczęły być prowadzone około 40 lat temu, jednak w Polsce dyskalkulia rozpoznawana jest dopiero od niedawna. Jeszcze parę lat temu diagnoza przeprowadzona przez poradnię opisywała jedynie pojedyncze symptomy, które nie obrazowały w pełni zaburzenia ani też nie definiowały go terminologicznie. 

Jedną z pierwszych definicji dyskalkulii w 1974 r. przedstawił słowacki neuropsycholog Ladislav Košč. Według niego:

Dyskalkulia rozwojowa jest strukturalnym zaburzeniem zdolności matematycznych, mających swe źródło w genetycznych lub wrodzonych nieprawidłowościach tych części mózgu, które są bezpośrednim anatomiczno-fizjologicznym podłożem dojrzewania zdolności matematycznych zgodnie z wiekiem; jest zaburzeniem występującym bez jednoczesnego zaburzenia ogólnych funkcji umysłowych. Zaburzenie to zostało określone w klasyfikacji ICD-10 F81.2 i najnowszym wydaniu DSM-V. 

Istotę tych zaburzeń stanowią czynniki genetyczne i neurofizjologiczne objawiające się osłabieniem pełnej dynamiczności ośrodków mózgowych, stanowiących organiczne podłoże zdolności matematycznych. 

Trudności matematyczne są dość powszechne wśród uczniów, nie wszystkie są podstawą do diagnozy dyskalkulii. Oto inne przykłady zaburzeń umiejętności arytmetycznych, które mogą zostać błędnie zakwalifikowane do grupy dyskalkulii rozwojowej:

  • Astenokalkulia – przyczyną występowania obniżonych zdolności matematycznych dziecka jest słaba stymulacja rozwoju wynikająca z dysfunkcyjnego środowiska rodzinnego, wysokiej absencji na lekcjach matematyki, zaległości szkolnych. Fakt ten wyklucza diagnozę zaburzenia zdolności matematycznych i funkcji umysłowych. 
  • Dyskalkulia pourazowa – występuje głównie u osób dorosłych, w tym przypadku doznanie urazu jest przyczyną obniżenia poprzednio prawidłowych zdolności matematycznych. 
  • Oligokalkulia – istotą trudności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim. 
  • Akalkulia – to całkowita utrata wcześniej dobrze rozwiniętych zdolności matematycznych, która może być spowodowana nagłym uszkodzeniem mózgu, może występować równolegle lub jako efekt utraty funkcji mówienia (afazja). 
  • Parakalkulia – jest zaburzeniem zdolności matematycznych występujących w wyniku choroby psychicznej.
  • Kalkuliastenia – w tym przypadku opóźnienie w opanowaniu wiadomości i umiejętności matematycznych, występuje mimo prawidłowego poziomu zdolności intelektualnych i matematycznych.

Nie ulega wątpliwości, że występowanie tego typu deficytów powoduje u ucznia paniczny lęk przed przedmiotem, a w konsekwencji chroniczną niechęć do udziału w lekcjach. W związku z tym niezbędne jest udzielenie mu odpowiedniego wsparcia.

Po pierwsze: diagnoza

Dokonanie wstępnego rozpoznania jest zadaniem nauczyciela i pedagoga szkolnego, warto wobec tego znać symptomy mogące świadczyć o występowaniu zaburzenia. W sytuacji gdy większość objawów ma swoje odzwierciedlenie w funkcjonowaniu dziecka, należy skierować je do poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu przeprowadzenia kompleksowej diagnozy. Warto pamiętać, że będzie ona możliwa wówczas, gdy dziecko ukończy 10. rok życia oraz przy spełnieniu następujących kryteriów:

  • występowanie słabych umiejętności matematycznych,
  • przeciętny poziom czytania i pisania,
  • wykluczenie zaniedbań dydaktycznych i opóźnienia rozwoju,
  • wykluczenie występowania wad wzroku i słuchu,
  • wykluczenie występowania dyskalkulii jako pochodnej zaburzeń neurologicznych. 

Symptomy dyskalkulii w odniesieniu do aktywności dziecka pokazuje tab. 1. Oprócz powyżej opisanych symptomów można wskazać również cechy i zachowania charakterystyczne dla osoby z dyskalkulią:

  • Ma trudności z nauką nut i wartości rytmicznych.
  • Nie lubi grać w gry, w których pojawiają się cyfry lub elementy mające wpływ na konieczność kojarzenia przestrzennego.
  • Zdarza się, że źle zapisuje lub wybiera numer telefonu.
  • Nie potrafi prawidłowo odliczyć pieniędzy lub wykonać pamięciowej kalkulacji rachunku, który będzie musiała zapłacić.
  • Ma trudności z planowaniem.
  • Brakuje orientacji w przestrzeni; źle odczytuje numery autobusów i nie umie zapamiętać numerów dróg, co może stać się przyczyną tego, że nie trafi do celu.
  • Trudności sprawia jej gotowanie zgodnie z przepisem (cyfry, proporcje, kolejność działań).
  • Nie potrafi zapamiętać obowiązujących w danej sytuacji lub miejscu reguł.

Po drugie: dostosuj środowisko szkolne do indywidualnych możliwości dziecka

Wdrażaj następujące działania:

  • Akceptuj ucznia – to naczelna zasada będąca podstawą oddziaływań terapeutycznych. 
  • Stwarzaj odpowiednią atmosferę – odpowiedni klimat na zajęciach to kluczowy element pracy z dzieckiem mającym trudności. Twoim zadaniem jest podejmowanie działań mających na celu eliminowanie lęków, obaw i negatywnych emocji ucznia, jednocześnie budując bezpieczną, spokojną i pełną harmonii atmosferę. 
  • Wnioskuj o udzielenie uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej – złóż do dyrektora szkoły wniosek o udzielenie uczniowi odpowiedniego wsparcia.
  • Opracuj strategię – na podstawie swoich spostrzeżeń i przemyśleń stwórz plan pracy z uczniem mającym trudności w zakresie umiejętności matematycznych. 
  • Stymuluj rozwój ucznia – zakwalifikuj dziecko na zajęcia dodatkowe (np. korekcyjno-kompensacyjne, dydaktyczno-wyrównawcze), w których trakcie uczeń będzie miał możliwość usprawniania zakłóceń powstałych w zakresie rozwoju funkcji poznawczo-motorycznych. Pamiętaj, że celem tych zajęć nie jest osiągnięcie pełnej normalizacji w zakresie wiadomości, umiejętności i zdolności matematycznych, a jedynie przygotowywanie ucznia do spełniania wymagań, jakie stawia przed nim szkoła i codzienne życie.

1 Dostosowanie wymagań edukacyjnych:

  • wydłużanie czasu przeznaczonego na sprawiające trudność zadania,
  • podział materiału na mniejsze partie,
  • przeprowadzanie częstszych kartkówek z mniejszej liczby zagadnień, na rzecz rzadszego stosowania klasówek czy sprawdzianów,
  • sprawdzanie, czy uczeń ma całą notatkę i czy zrozumiał przekazywane wiadomości,
  • stosowanie wzmocnień pozytywnych,
  • ocenianie całego procesu wykonania zadania, a nie tylko końcowego wyniku, 
  • unikanie negatywnych ocen sytuacji, które wynikają z występowania deficytów,
  • wyrażanie zgody na rozwiązywanie zadań w sposób najbardziej dogodny dla ucznia,
  • brak wyręczania ucznia, zachęcanie i motywowanie do samodzielnego poszukiwania rozwiązania, 
  • okazywanie cierpliwości, 
  • na pewnym etapie wyrażenie zgody na korzystanie z liczydła, kalkulatora lub tabliczki mnożenia, stopniowo wdrażając dziecko do samodzielnej pracy,
  • zwolnienie ucznia z pamięciowego opanowania wzorów, zasad i reguł matematycznych,
  • dostosowanie karty pracy do indywidualnego poziomu i możliwości ucznia,
  • stosowanie przypomnienia zarówno w trakcie lekcji, utrwalając ważne wiadomości, jak i na początku każdych zajęć, przypominając informacje z ostatnich zajęć,
  • stopniowanie trudności, przy jednoczesnym nieobniżaniu poziomu, a jedynie podejmowaniu takich działań, które ułatwią uczniowi przyswojenie wiadomości i umiejętności, 
  • docenianie najdrobniejszych sukcesów, analizowanie wspólnie z uczniem jego błędnych rozwiązań, zachęcanie do podejmowania próby ponownego rozwiązania.

2 Dostosowanie egzaminu maturalnego 

Pamiętaj, że uczniowie posiadający opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, gdzie zawarta jest diagnoza dyskalkulii, będą objęci dostosowaniem w trakcie egzaminu dojrzałości. 

3 Stosuj metody i pomoce dydaktyczne, które stymulują rozwój umiejętności matematycznych oraz usprawniają zaburzone funkcje. 

W tym celu możesz wykorzystać:

  • dyktando graficzne, np. autorstwa Z. Handzel lub J. Furmańskiego,
  • system edukacyjny PUS,
  • klocki logiczne, przestrzenne,
  • układanki,
  • puzzle,
  • patyczki lub inne konkrety do liczenia,
  • liczydło,
  • gry planszowe,
  • gry strategiczne,
  • pangram,
  • mozaikę,
  • mandalę,
  • memory,
  • tangram,
  • różnego rodzaju liczmany,
  • kinezjologię edukacyjną,
  • postępowanie zgodnie z instrukcją,
  • instrumenty – odtwarzanie rytmu,
  • grę w karty, np. „Piotruś”,
  • bryły,
  • programy komputerowe.

4 Zdiagnozuj preferencje ucznia dotyczące sposobu uczenia się. 

Oprócz tego motywuj i zachęcaj ucznia do poszukiwania najlepszych dla niego sposobów uczenia się, polegających np. na sporządzaniu zrozumiałych jedynie dla siebie notatek, map skojarzeniowych, graficznych skrótów, kodów itp.

5 Współpracuj z rodzicami

Faktem jest, że jedynie stała i systematyczna praca nad dysfunkcjami może przynieść efektywne rezultaty, zatem dziecko oprócz aktywności szkolnej powinno realizować również zadania z zakresu terapii w domu.

Zaleca się, aby codziennie trwały one około 30 minut, dzięki czemu uczeń wypracuje poczucie obowiązku i systematyczności. Tylko kontakty z rodzicami umożliwią...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy