Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe: „System oświaty zapewnia w szczególności wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny” (Dz.U. 2022, poz. 655, 1079, 1116). Zadanie to uzasadnione jest przede wszystkim widocznymi nieprawidłowościami w odgrywaniu ról rodzicielskich, czego skutkiem bywa wychowawczy chaos w życiu dziecka, odbijający się na jego rozwoju, w tym również na zdrowiu psychicznym. Jak pedagog lub wychowawca może wspierać wychowawczą rolę rodziny?
Autor: Małgorzata Łoskot
Jedna z ważniejszych ostatnio zmian w przepisach oświatowych dotyczy standaryzacji zatrudniania specjalistów szkolnych, do grona których dołączył od 1 września 2022 r. pedagog specjalny. Ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie obowiązku zatrudniania pedagoga specjalnego w publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych oraz przedszkolach innych niż specjalne. Dotyczy to również ich zespołów, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych, a także szkół artystycznych realizujących treści z zakresu kształcenia ogólnego. Jakie kwalifikacje trzeba spełniać na tym stanowisku? Jaki jest zakres zadań i obowiązków pedagoga specjalnego?
Planowanie jest jedną z ważniejszych czynności człowieka zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Dzięki temu, że planujemy większość swoich działań, są one bardziej efektywne, konsekwentne i spójne. Rzecz jasna, nie da się zaplanować wszystkiego na 100%, bo zawsze może się zdarzyć coś nieoczekiwanego, czego nie przewidzimy lub zwyczajnie to przeoczymy, zwłaszcza pracując na co dzień z dziećmi i młodzieżą, na dodatek w rzeczywistości szkolnej, którą niemal każdego roku wyznaczają kolejne zmiany prawa oświatowego.
Od wielu lat, gdy rok szkolny zbliża się ku końcowi, resort edukacji informuje o planowanych zmianach w systemie polskiej oświaty. Tym razem mają one dotyczyć samych nauczycieli, w tym specjalistów szkolnych świadczących pomoc psychologiczno- -pedagogiczną. Oto, co nas czeka od 1 września 2022 r.
Jednym z podstawowych elementów warsztatu pracy specjalisty szkolnego jest znajomość przepisów prawa oświatowego. W pierwszej kolejności tych, które bezpośrednio odnoszą się do bycia nauczycielem oraz tych, które regulują kwestie pełnionej przez niego funkcji pedagoga/psychologa szkolnego. W drugiej kolejności przepisów dotyczących uczniów, z którymi bezpośrednio pracuje, oraz spraw, którymi się zajmuje w odniesieniu do swoich podopiecznych.
Kolejny niełatwy rok szkolny zbliża się ku końcowi. To oznacza, że nadszedł czas, by wnikliwie przyjrzeć się swojej dziesięciomiesięcznej pracy i podsumować zawodowe poczynania. Efektem tego ma być pisemne sprawozdanie, czyli rozliczenie się pedagoga szkolnego z tego, czym zajmował się w roku szkolnym 2021/2022.
Funkcjonujące na Facebooku specjalistyczne grupy wsparcia to zjawisko ze wszech miar pozytywne. Z założenia skupiają ludzi zainteresowanych tą samą tematyką, pozwalają na wymianę myśli i doświadczeń z innymi użytkownikami. Dają poczucie przynależności do nieco bardziej zamkniętej, ufajacej sobie społeczności. Jak umiejętnie korzystać z dostęnych tam treści?
Szacuje się, że od rozpoczęcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę polską granicę przekroczyło ponad dwa i pół miliona uchodźców. W przeważającej liczbie są to kobiety z małymi dziećmi i nastolatkami. Część z nich, jak podają media: 40–50%, rusza dalej, chcąc dostać się do rodzin i znajomych w innych europejskich państwach. Niektórzy jednak zamierzają zostać w naszym kraju, choć sami nie wiedzą, na jak długo. Wiele dzieci z Ukrainy już trafiło do szkół w całej Polsce, ale na razie nie wiadomo, ile ich jeszcze dojdzie w tym oraz w nowym roku szkolnym.
Podstawowym zadaniem specjalisty szkolnego jest udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i młodzieży. Trudno wyobrazić sobie sprostanie temu bez prowadzenia indywidualnych rozmów z uczniami, których przedmiotem może być niemal wszystko – od chęci nawiązania wstępnej relacji, pozyskania informacji niezbędnych do dalszej pracy, pobudzania motywacji do nauki, po omawianie niestosownych zachowań czy trudności związanych z sytuacjami życiowymi lub szkolnymi podopiecznych. Tego typu rozmowy – w zależności od sytuacji i okoliczności, w jakich są prowadzone, tematów będących przedmiotem rozmów oraz celów, jakie im przyświecają – są w szkole przeróżnie nazywane: rozmowami informacyjnymi, rozpoznawczymi, wyjaśniającymi, wychowawczymi, motywującymi, profilaktycznymi, interwencyjnymi, dyscyplinującymi, choć w literaturze pedagogicznej trudno doszukać się takiego podziału.
Przed specjalistami szkolnymi stawia się wiele zadań. Jedno z nich polega na współpracy z rodzicami w zakresie rozwiązywania problemów dzieci i młodzieży. Zdarza się jednak, że postawy i przekonania rodziców lub stosowane przez nich metody postępowania kłócą się z podejściem pedagoga/psychologa szkolnego. W takich sytuacjach warto przede wszystkim szukać wspólnych płaszczyzn porozumienia oraz kompromisu, rzecz jasna zgodnie z zasadami komunikacji interpersonalnej oraz respektując granice wyznaczone z jednej strony kompetencjami i uprawnieniami zawodowymi odpowiednimi do zajmowanego stanowiska, z drugiej – prawami i powinnościami rodziców.
Na gruncie psychologii pozytywnej jednym z ważniejszych czynników wspomagających dobrostan psychiczny człowieka jest doświadczanie pozytywnych stanów emocjonalnych dzięki wsparciu społecznemu, które na ogół rozumiane jest jako korzystanie z relacji w celu uzyskania pomocy w sytuacjach trudnych dla danej osoby. Poznajcie siłę wsparcia grupy rówieśników i nauczcie się korzystać z jej mocy.